Mister Motley heeft een boek gemaakt. Koop hier 'Dit is een vertaling'.

Image

‘Neem jezelf alsjeblieft niet zo serieus’ – een interview met kunstenaar Gluklya

09 Feb 2019 Ellis Kat

Loneliness of the Intellectual (2008) is de titel van een van Gluklya’s tekeningen die Museum Arnhem in de permanente collectie heeft. Gluklya is het pseudoniem van Natalia Pershina-Yakimsnskaya, een in Rusland geboren kunstenaar die het niet alleen bij schilderen en tekenen houdt. Door haar onderdrukte bestaan onder het Poetin-regime is ze vastberaden om zij die nu nog steeds geen stem hebben, bij te staan met haar activistische kunst. Ze wil de wereld verbeteren met onder andere performances, video’s, installaties en protesten. De kleine werken – de tekeningen zijn niet groter dan een A4 - die Museum Arnhem in het bezit heeft, zijn slechts een kruimel van haar veelzijdige kunstenaarspraktijk. De feministische kunstenaar, met een hart even groot als vurig, nodigt me uit in haar studio in Amsterdam, waar ze, afgewisseld met haar verblijf in Sint-Petersburg, woont en werkt.


Ellis Kat: ‘Waarom ben je vanuit Rusland naar Amsterdam vertrokken?’
Gluklya: ‘Ik ben tien jaar geleden naar Nederland gekomen. Ik was uitgenodigd om als Russische, feministische activiste deel te nemen aan tentoonstelling Inertie in W139. De film die daar getoond werd heette Three Mothers and a Chorus en maakte ik samen met kunstenaar Olga Egorova. Het videowerk bespreekt het hedendaagse moederschap en de eisen die - onder andere - de Russische maatschappij aan kersverse moeders stelt. Die expositie ontmoette ik in W139 een man die mijn werk prachtig vond. Later zou hij mijn echtgenoot zou worden.’

‘Ah, je bent gebleven om de liefde!’
‘Ja, in eerste instantie om de liefde. In die zin is het een romantisch verhaal. Maar ik moet je wel zeggen dat mijn leven op dat moment een ontploffing leek. Zo kon ik bijvoorbeeld niet zijn wie ik was in Rusland: Poetin was aan de macht en zo was er voor mij, als feministische kunstenaar, geen mogelijkheid om een normaal bestaan te leiden. Mijn kunstenaarsvrienden en ik werden monddood gemaakt. We waren niet in staat om hardop te spreken en dat maakte het leven in Rusland moeilijk. Om de politieke en sociale veranderingen in kaart te brengen, hebben we The Factory of Found Clothes opgericht, een kritisch platform dat ons liet spreken middels de kleding die we zelf maakten.’

Gluklya (links op de foto) tijdens het protest ‘Carnaval of the Oppressed Feelings’ op de Dam in Amsterdam (2017). Samen met vluchtelingen die in de Bijlmerbajes verbleven, ging Gluklya de straat op om in zelfgemaakte kleding hun kwetsbaarheid en mens-zijn te tonen aan de wereld. Bij de Dam werd het ‘Manifesto of the Utopian Unemployment Union’ gepropageerd waarin het verbinden van kunstenaars en vluchtelingen werd aangemoedigd.

 

‘Is dat ook de reden dat je onder pseudoniem Gluklya bent gaan werken?’
‘Mijn pseudoniem is zeker een masker, ja. Hierdoor heb ik echt het gevoel dat ik vrijer kan zeggen wat ik vind. Het is alsof ik een beetje kan ontsnappen aan de realiteit. En aan de politie.’ Gluklya lacht. ‘Het werken onder de naam Gluklya begon al in de jaren negentig, toen ik begon met het maken van kunst. Het was een reactie op de beestachtigheid van de Sovjet-Unie. Ik zat zo gevangen in de bureaucratie, dat ik me wilde afzetten tegen deze ‘serieuze dieren’.’

‘Op welke manier kun je je afzetten door middel van het aannemen van een pseudoniem?’
‘Humor. Ik vind het zo belangrijk om ironisch te kunnen zijn in mijn werk. De naam Gluklya betekent namelijk niks, het woord bestaat niet. Het is als een dadaïstische, kinderlijke brabbel dat een knipoog is naar de officiële taal van de Russische machthebbers.’

 

Bij de huidige expositie ‘Positions #4’ in het van Abbemuseum, waarbij Gluklya met kunstenaars Naeem Mohaiemen, Sandi Hilal en Alessandro Petti in dialoog gaat over activisme in de kunst, toont de kunstenaar een totaalinstallatie waarin zij op speelse wijze de machtsstructuren bevraagt in openbare ruimte.

‘Je woont nu om en om in Sint-Petersburg en Amsterdam. In hoeverre is het blijven in beide uitersten noodzakelijk voor het maken van jouw kunst?’
‘Zo extreem is Rusland ook weer niet. Het is geen China of Amerika. Gluklya lacht. Maar, het is heel - heel interessant om in beide steden te verblijven. Allereerst is het opmerkelijk, hoe paradoxaal ook, dat nu ik een klein beetje Nederlands begin te leren, mijn moedertaal juist veel scherper wordt. En zo is het met het hele leven: door te zien hoe de maatschappij hier in elkaar steekt, kan ik die van Rusland in een breder perspectief zien. Want ondanks het feit dat ik een haat draag naar mijn moederland, het zijn toch mijn wortels. In mijn kunst is wel een rode draad te herkennen. Zo werk ik op beide plekken met de lokale bevolking aan site specific projecten. Ik ga in Amsterdam niet een plan opstarten met Russische mensen: dan word ik als zo’n exotische kunstenaar gezien die hier iets komt doen met haar ‘eigen volk’. Een dergelijk stereotype zijn, daar heb ik geen zin in.’

‘Waarom vind je het zo belangrijk om de lokale bevolking te betrekken in je werk?’
‘Ik heb een tijd lang geen stem mogen hebben in mijn eigen leven. Daarom vind ik het heel belangrijk om nu minderheden te erkennen en hen op een spreekwoordelijk voetstuk te plaatsen.’

‘Denk je dat kunst in staat is om de wereld te verbeteren?’
‘Natuurlijk. Ik ben ervan overtuigd dat kunst de wereld kan veranderen om de simpele reden dat ik het met mijn eigen ogen heb gezien. Vaak heb ik reacties gekregen waarin wordt bevestigd dat een protest, performance of manifest iemands leven heeft veranderd. Zo heb ik ooit met een onderdrukte vrouw in Rusland een jurk gemaakt waarop we teksten en foto’s van haar familie bewerkten. Toen ze terugging naar huis, droeg ze het kledingstuk. Haar familie was geschokt toen ze verkleed in pijnlijke herinneringen voor hun neus stond; deze confrontatie zorgde na al die jaren voor echt contact. Het lijkt iets kleins, maar het heeft de levens van die familie voor altijd veranderd. De ongelijkheid in de wereld, ik denk dat wij als kunstenaars genoodzaakt zijn daartegen te vechten. Maar de ideale samenleving? Die bestaat niet hoor. Ik gebruik het woord ‘ideaal’ ook niet, ik ben geen dogmatische gek.’

 

Deel van de installatie bij Positions #4. Deze tentoonstelling is gebaseerd op het eerder beschreven protest ‘Carnaval of the Oppressed Feelings’. Ze richtte hiervoor de zogenaamde Utopische Werkeloosheid Unie (UUU) op, waar ze met vluchtelingen, asielzoekers, studenten, kunstenaars en wetenschappers strijdt voor een vreedzame maatschappij.

‘In je manifest las ik het motto ‘artists are on the side of the weak’Is dat wat je daarmee bedoelt?’
‘Ja. Toen het kapitalisme in Rusland nog jong was, leefden kunstenaars in de veronderstelling elitair te zijn. Ze wilden in hun eigen wereld leven en bekommerden zich niet om de medemens. Ik wil niet zo’n kunstenaar zijn. Zo heb ik in de Bijlmerbajes het project Carnival of the Oppressed Feelings opgezet. Hier heb ik met bewoners van het asielzoekerscentrum een optocht gedaan in zelfgemaakte kostuums die hun angsten en kwetsbaarheid weerspiegelden. Het motto ‘On the side of the weak’ betekent niet dat ik hetzelfde ben als de vluchtelingen waarmee ik werk, maar ik wil hen wel helpen. Iedere kunstenaar zou dat toch moeten doen?’

‘Hoezo alleen kunstenaars? Waarom niet mensen in het algemeen?’
‘Absoluut, je hebt helemaal gelijk. Je bent de eerste die dit opmerkt, wat goed! Lenin beschreef in een van zijn boeken ook: met het communisme is er geen kunst, want iedereen is dan een kunstenaar.’

‘Een soort Russische Joseph Beuys?’
‘Kunstenaars hebben gewoon niet meer de heldenstatus, ze zijn één geworden met de bevolking. Zo voelt dat ook bij Positions #4, de expositie die nu te zien is in het Van Abbemuseum. De vluchtelingen waar ik mee werk voor dat project, staan gelijk aan mijzelf. Ik help deze mensen, maar tegelijkertijd helpen zij mij ook een beter mens te worden.’

 

Deel van de installatie bij Positions #4. Gluklya verbindt talen uit verschillende culturen door klanken van het woord uit het Nederlands te koppelen aan een Arabische term die hierop lijkt. 

‘Op welke manier zijn je tekeningen en schilderijen, in vergelijking met je protesten en performances, een uiting van activisme?’
‘Ik maak tekeningen vanuit een soort frustratie. Althans, misschien is het juist om me tegen de frustratie te beschermen. Tekenen en schilderen is voor mij als een soort meditatie: om mijn hoofd leeg te maken en mijn gedachten te ordenen, pak ik een kwast, pen en papier. Vaak worden dit activistische onderwerpen, omdat dat is wat me bezighoudt. Activisme hoeft niet in één techniek te worden bedreven. De ene keer maak ik een installatie, de andere keer een kostuum of schilderij.’

‘Je bespreekt zware onderwerpen in je werk, maar het wordt lichtvoetig, soms zelfs humoristisch, gebracht.’
‘Zoals ik al aangaf, ironie is heel belangrijk in de kunst. Dit zegt zoveel over hoe je jezelf vanuit een breder perspectief kunst bekijken in de huidige wereld. De opkomst van Hitler, oorlogen in het algemeen, zijn ontstaan door een gebrek aan ironie. Dat weet ik zeker. Als je jezelf zo ontzettend serieus neemt, dan word je gewoon een narcistische fascist.’

Gluklya, Loneliness of the Intellectual, 2008 (aquarel en gouche, 21 x 30 cm, rechtbovenin op de foto). Het werk is verdeeld in twee stukken: met op links de duivel – grapje, mijn ex man – en rechts een rouwende vrouw. De Russische tekst is op de achterkant van het werk in het Engels vertaald: I will not change, I will stay as I am. I will never change myself, I will stay  as I am. You will not be able to destroy me, because I am as I am.

Het hebben van zelfspot is van waarde voor de kunst en voor het leven in het algemeen.
 

‘Zoals de protagonist in je werk Loneliness of the Intellectual?’
‘Misschien is die gouache ergens ook wel een zelfportret. Ik zit hier, gevangen tussen de muren van mijn studio, te werken om een slimmer, beter mens te worden. En ondertussen zit ik hier wel alleen. Het hebben van zelfspot is van waarde voor de kunst en voor het leven in het algemeen.’

‘Is dat wat je de jonge kunstenaar zou willen meegeven?’
Gluklya is even stil. ‘Ja. Neem jezelf nou niet zo serieus. En neem allemaal een vluchteling in huis. Dat ook.’

 

 

 

Ook adverteren op mistermotley.nl? Stuur dan een mail naar maurits@mistermotley.nl