Het schilderij als poëtische ruimte

Het atelier van Kees Goudzwaard (1958) is een grote ruimte met ideale lichtval op de bovenverdieping van de voormalige Karel I Sigarenfabriek in Reusel. Het gebouw is geen ateliercomplex maar een bedrijfsverzamelgebouw waar Goudzwaard de enige kunstenaar is. Die omstandigheid past hem goed. Hij is een kunstenaar die werk maakt op eigen voorwaarden, hoeveel verbanden en verwantschappen er ook zijn aan te wijzen met zowel historische als hedendaagse beeldende kunst.

Puur schilderkunstig zijn de werken absoluut, onontkoombaar en van groot belang. Dat wordt duidelijk door ze op de eigen werkzaamheid te beoordelen. Wat niet inhoudt dat Kees Goudzwaard probeert te verhinderen dat de kijker het werk naar eigen inzicht en goeddunken interpreteert. Het werk doet zich in eerste instantie voor als geometrisch abstract, en heeft een nauwgezet gecomponeerde ruimtelijke verfbehandeling, waarbij hij harsverf, alkydverf en olieverf gebruikt.

 

Kees Goudzwaard - Collage (2014). Foto: Peter Cox
Kees Goudzwaard - Collage (2014). Foto: Peter Cox

Ieder schilderij van Kees Goudzwaard is een poëtische ruimte, een verdicht object van verstandhoudingen in formaat, volume, kleur en compositie. Zoals in geschreven poëzie het wit tussen de regels functioneert om de gelaagdheid van de taal te benadrukken, zo is de transparantie in zijn schilderijen onthullend voor de constructieve diepte van het beeld. Het begint ermee dat Goudzwaard de ruimte van het schilderij als een voorwerp benadert, als een ding. Met papier en kunststof folie stelt hij semi-transparante composities samen in verhoudingen die elkaar bevragen en beantwoorden. Dat materiaal probeert hij uit in modellen die aan het schilderen voorafgaan en die door het uiteindelijke schilderij worden vervangen.

 

Het is een proefondervindelijke manier van werken die ruimte schept; weliswaar binnen een kader, de omvang van het doek, maar binnen ieder schilderij lost hij die begrenzing op. De ruimtelijke diepte in het schilderij is onbegrensd en doet zich ook voor als tijdsduur die niet ergens is begonnen en ook nergens eindigt maar een onbestemd bestaan kent. Door het schilderij eerst als model tot stand te brengen verbindt Kees Goudzwaard zich fysiek met de voorstelling die in allerlei variaties wordt onderzocht en waarbij er schilderkunstig iets gebeurt dat altijd onvoorzien is. Dat lijkt contrair aan de werkwijze, maar model en schilderij volgen ieder voor zich hun tracé. Door de beschikbare elementen te rangschikken wordt de lichamelijke handeling om het schilderij te maken een vorm van manifeste aanwezigheid. Het begrip ‘huid’ is voor hem van betekenis, omdat daarmee sprake is van een binnenkant en een buitenkant waarbij het schilderij zich voordoet als een ondergrond voor de diepte erachter en ervoor. Het tastbare doek is een tussengebied.

 

Kees Goudzwaard - Three Horizons (2016). Foto: Peter Cox.
Kees Goudzwaard - Three Horizons (2016). Foto: Peter Cox.

Voor Kees Goudzwaard is het maken van een schilderij een manier om een ruimte in gebruik te nemen door er kleur en structuur in aan te brengen en daarmee voor zichzelf bewoonbaar te maken. Hij moet er zelf in kunnen verblijven, maar ziet het schilderij vanzelfsprekend ook als een publieke ruimte die door anderen te betreden is. Hij wil in zijn werk de keuzes die hij als schilder neemt navoelbaar maken, zodat je er als kijker medeplichtig aan kunt worden en je je erin kunt verplaatsen. Het kijken naar het schilderij is daarmee een vorm van getransponeerd worden naar een ander deel van je zelf, een ander bewustzijn. Ieder schilderij is voor hem een vorm van een zachtmoedig en genuanceerd specificeren van onduidelijkheden die hij te boven wil komen. Het schilderij is daar de bekrachtiging van, wat hij benadrukt door het model materieel te vervangen door het schilderij.

 

In het verlengde van de schilderijen ontwikkelt hij ook grote wandinstallaties die hij uitvoert in uiteenlopende kunstinstellingen over de hele wereld. In zijn atelier is op een van de muren het model te zien voor zijn monumentale wandschildering ‘Ascending/Descending’ uit 2017 in het Museo Villa Croce in Genua. Met dat werk maakt hij het trappenhuis in het museum tot een toegang voor de schilderkunstige ruimte die hij zelf voor ogen heeft en die zowel van boven als van beneden kan worden betreden. In deze schildering komen het atmosferische en constructieve aspect van zijn werk samen: er is sprake van een schilderkunstige thermiek in het werk waarin je de trap oplopend of afdalend wordt opgenomen. Juist door de helderheid van het architectonische beeld schilderkunstig te verstoren, ga je die zowel zintuigelijk als mentaal nadrukkelijker ervaren.

 

Wandschildering in Genua van Kees Goudzwaard
Wandschildering in Genua van Kees Goudzwaard

Goudzwaard werkte de afgelopen jaren ook met enige regelmaat in de Jan van Eyck Academie in Maastricht. In samenwerking met Jo Frenken maakte hij Riso prints in het Charles Nypels Lab die samengevoegd als muurwerk in het auditorium weer functioneerden als proef voor monumentaal werk op andere locaties, zoals in het Museum for Modern and Contemporary Art in Seoul en in Zeno X Gallery in Antwerpen. Naar aanleiding van dit project met als titel ‘Walled Garden’ is ook een editie verschenen bij ROMA Publications in Amsterdam (ROMA 294, 16 Sheets from Walled Garden).

 

Muurschildering in de Jan van Eyck Academie Maastricht van Kees Goudzwaard
Muurschildering in de Jan van Eyck Academie Maastricht van Kees Goudzwaard

Hoewel ieder schilderij van Kees Goudzwaard wordt gekenmerkt door een doorzichtige ruimtelijkheid ontbreekt lichtval en schaduw in zijn werk. De transformatie van papieren model naar geschilderde materie leidt niet tot een trompe-l’oeil; hij bedriegt nooit het oog, maar doet het tegenovergestelde: hij bevestigt wat je in het schilderij ziet. Het onvermijdelijke van zijn uitdrukkingswijze komt daarmee tot zijn recht.

 

In zijn atelier staat al vier jaar een schilderij waar hij steeds weer de laatste hand aan legt. Als hij er niet uitkomt, wacht hij, totdat hij er wel uitkomt, een proces dat hij moet ondergaan. Hij kan zijn schilderij nu eenmaal niet uit de lucht plukken of ontlenen aan wat hij ziet of leest. Hij werkt niet naar de waarneming, maar maakt het schilderij mee. Niet ieder schilderij doet er zo lang over om gerealiseerd te worden. Hij maakt er gemiddeld tien per jaar in een proces dat even simpel als omslachtig is. Het is simpel in de doelmatige werkwijze en complex in de overwegingen om de juiste verhoudingen te scheppen tussen materiaal en idee, tussen voornemen en uitvoering, tussen totstandkoming en resultaat. Het een moet in het ander zichtbaar aanwezig zijn.

 

Kees Goudzwaard - Array (2015). Foto: Peter Cox
Kees Goudzwaard - Array (2015). Foto: Peter Cox

 

Werk van Kees Goudzwaard is te zien bij Collectie Groen in Arnhem. Van 20 t/m 22 april 2018 is nieuw werk van hem te zien op Art Brussels. In september exposeert hij bij Zeno X in Antwerpen en in november op de Jan van Eyck Academie in Maastricht.

 

Kees Goudzwaard wordt vertegenwoordigd door Zeno X. Gallery in Antwerpen.

www.keesgoudzwaard.org