Image

Atelierbezoek: Peter Zegveld - Weten wat je ziet en zien wat je weet

15 Feb 2019 Alex de Vries

De basis van het werk van Peter Zegveld is de stilte. Daar komt het uit voort. Je wacht op de oerknal, maar die kan ook een nauwelijks hoorbare verzuchting zijn. Zijn werk trilt, ademt of ontploft en spreekt het eerste woord: Mama!

Peter Zegveld portret
Peter Zegveld portret

Vier jaar geleden besloot Peter Zegveld om zijn praktijk als kunstenaar te concentreren op het beeldende werk, zijn dynamische sculpturen. Als theatermaker beperkt hij zich momenteel tot muziektheater met onder anderen Thijs van der Poll, dit in samenhang met zijn beeldende praktijk. De beperking van het één leidt tot uitdijing van het ander. Zijn muziektheater is een speelse demonstratie van een basale vorm van geluidskunst, waarbij wat je hoort het oog stuurt en andersom. Het is geluid dat je in je lichaam voelt, dat je aanraakt en beweegt, waarvan de damp afslaat die je kunt proeven op je tong. De zintuigelijke ervaring van het beeld is een doel dat Peter Zegveld in ieder werk nastreeft. Het moet  herkenbaar zijn, je verbazen, verrassen en je van je stuk brengen.

De beperking van het één leidt tot uitdijing van het ander.


De keuze om vooral sculpturen te maken viel samen met het in bruikleen krijgen van een loods van 3500 m2 in Zaandam. Hij kan erover beschikken zo lang de loods geen nieuwe bestemming krijgt. In de afgelopen vier jaar is er al sprake geweest van een kippenfarm, een kringloopwinkel, een trampolinehal en een lasergame-centrum die er mogelijk een plaats zouden krijgen, maar er waren onoverkomelijke bezwaren waardoor die plannen niet doorgingen.

In die immense ruimte heeft hij al zijn werk in ontwikkeling uitgestald. Als hij je rondleidt ben je zo een paar uur verder. Hij vertelt wel over bestaand werk dat hij er heeft opgeslagen, maar vrijwel alle aandacht gaat uit naar de sculpturen die hij nog aan het maken is. Het is voor hem zaak zoveel mogelijk ‘under construction’ te hebben, want “het ene probleem los ik met het andere op.” Daaraan komt een vorm van verfijning te pas die in tegenspraak lijkt met het mechanische aplomb dat enigszins typerend is voor zijn werk. Of het nu een vogelveer is die beweegt op een ademtocht of een grote, massieve metalen bol die met een zware klap de zwaartekracht becommentarieert. De technische functionaliteit van de beelden is onderdeel van de esthetiek. Zegveld: ”Het luistert nauw om de inhoudelijke intenties niet als een vorm van effectbejag te realiseren, maar als een beeldend inzicht.”

De technische functionaliteit van de beelden is onderdeel van de esthetiek

Peter Zegveld - Massa
Peter Zegveld - Massa


Je kunt vrijwel al zijn werk zien als een bevraging van natuurkundige wetten die enerzijds keihard worden bevestigd en anderzijds zachtmoedig worden ontkend. Bestaat er een alternatief voor de uitvinding van het wiel? Kun je opnieuw beginnen met denken en ergens anders uitkomen? Zegveld brengt tijd en ruimte uit hun evenwicht. In een van zijn nieuwe sculpturen, die oogt als een grote hamstermolen, roteert een houten kop die niet soepel meedraait maar voortdurend struikelt: de tijd heeft geen centrum, maar valt steeds uit en slijt – de neus van de kop laat de sporen al zien.

Bestaat er een alternatief voor de uitvinding van het wiel?

Zegveld’s interesse voor het kunstenaarschap werd abrupt gewekt bij het zien van de tentoonstelling van kinetische kunst ‘Bewogen Beweging’ in 1961 in het Stedelijk Museum. Peter Zegveld was toen tien jaar. Hoewel het werk van Peter Zegveld vaak tegen de natuur ingaat, is hij wel een natuurtalent. Heel jong ontdekte hij al dat hij zonder moeite goed gelijkende portretten kon tekenen en silhouetten van mensen kon knippen. Hij deed dat in een vloek en een zucht. Hij begreep niet dat niet iedereen dat kon, want het was toch zo eenvoudig: een kwestie van kijken en nadoen wat je ziet. Hij zag ook in dat je je verstaanbaar en begrijpelijk kon maken zonder dat je daartoe zintuigelijk was uitgerust. Tot zijn vijfde woonde hij in Voorburg naast het doofstommeninstituut Effatha. In zijn omgang met de leerlingen had hij een vorm van communicatie die aan horen en spreken voorbijging. Zonder klank werd de boodschap door middel van beweging – vergelijkbaar met het kinderspel ‘Stille Ambacht’ -overgebracht. In het Engels heet een variant van dat spel ‘Charades’ wat wel wordt vertaald als ‘schijnvertoning’, oftewel een spel van schijn en wezen dat weer van toepassing is op het werk van Peter Zegveld die aan de beweging weer geluid toevoegt.

Peter Zegveld - Bonkbed
Peter Zegveld - Bonkbed


De vader van Peter Zegveld was arts en had een flamboyant karakter. Hij reed in een Lotus sportwagen, nam deel aan de ralley van Monte Carlo en was een onverbeterlijke womanizer. Deze patriarchale figuur was vrijwel onbereikbaar, maar als kind wist Peter Zegveld hem van zijn stuk te brengen met zijn tekentalent: “Dat was mijn wapen. Ik zei ‘zit even stil’ en dan had ik ‘m al op papier. Het moest knap zijn en verbazen, dan drong ik tot hem door.” In die tijd was Peter Zegveld gefascineerd door de sneltekenaar Dik Bruynesteyn (1927-2012) die wekelijks optrad in het NTS-programma Sport in Beeld (1959-1966).

In het kantoor van zijn Zaandamse loods, waar hij als een fabrieksdirecteur achter een bureau zit, staan in de kast een aantal goed gelijkende geboetseerde hoofden van Zegveld’s vrienden. Hij maakte die toen hij las over de Franse kunstenaar Honoré Daumier (1808-1879) die grote faam genoot als karikaturist met tekeningen in kranten en tijdschriften. In die tijd was het verboden om in de rechtbank tekeningen van verdachten te maken. Daumier ging naar de zittingen met een klontje was. Met zijn handen onder tafel vormde hij daarmee al knedend een gelijkenis van de verdachte. Die tekende hij dan op zijn atelier na zodat er toch een portret in de krant kon komen. “Dat moet ik ook kunnen,” dacht Peter Zegveld en - verdomd - hij kon het.

Peter Zegveld - Veer
Peter Zegveld - Veer


Dode materie krijgt de geest, dat is in principe Zegveld’s kunst. Het ambachtelijke proces waarmee hij het tot stand brengt is complex. Alles moet het doen en dat luistert nauw. In zijn beginjaren als beeldend kunstenaar maakt hij naam met een actie waarbij hij in een enkel gebaar een menselijk model, op ware grote, met een bezem met verf op papier zette. Het zat hem dwars dat nadien het werk alleen waarde had als je wist, waar, wanneer en hoe het was gemaakt. De uiteindelijk tekening zelf was ‘dood’. Hij wilde niet dat het werk alleen een residu van een performance was. Beweging bleek essentieel en hij ging over tot het maken van kinetisch werk. “Je ziet het voor je ogen voltrekken, jij bent erbij.”

Peter Zegveld wil met zijn werk een breed publiek aanspreken en tegelijkertijd kunstkenners ervan overtuigen dat entertainment als element in zijn werk kan bijdragen aan de inhoudelijke betekenis.

Peter Zegveld wil met zijn werk een breed publiek aanspreken en tegelijkertijd kunstkenners ervan overtuigen dat entertainment als element in zijn werk kan bijdragen aan de inhoudelijke betekenis. Zijn werk ‘Vox Populi’ bestaat uit een metalen kegelvorm waaruit het gemurmel van een massa mensen klinkt, daarnaast een houten draaischijf waaraan een buigzame stok is verbonden die als de wijzer van een klok meedraait. De wijzer wordt tegen gehouden, buigt door en slaat vervolgens hard op de metalen kegel. Stilte - het geluid verstomt, de revolte is neergeslagen. De stem van het volk heeft hij als ruis weergegeven. Peter Zegveld behandelt geluid als sculpturaal materiaal. Voor hem is geluid ‘spul’. Toch vertelt hij een verhaal: er staat iets onder spanning. Het geluid zwelt aan, er is opwinding. Het gaat over hoe we zijn en doen, over de schrikbarende ontdekking dat je zelf fout kunt zijn.

Peter Zegveld - Lacoön
Peter Zegveld - Lacoön

Bij hem is weten wat je ziet, zien wat je weet.

Zegveld werkt soms wel vier maanden met de elektronica voordat die als wezenlijk onderdeel van de beeldpoëzie functioneert. Dat vergt ambachtelijkheid. Hij heeft het kunstenaarschap dan ook als een vak willen leren en niet als een filosofisch concept. Peter Zegveld heeft geen idee, maar voert het wel uit. Daarmee krijg je dan een idee. Bij hem is weten wat je ziet, zien wat je weet.

Van 29 juni tot en met 27 oktober 2019 heeft Peter Zegveld een solotentoonstelling in het Rijksmuseum Twenthe.

Op 28 maart 2019 geven Peter Zegveld en Thijs van der Poll een muziektheater voorstelling in Huis de Pinto, Amsterdam.

Zie voor een korte film: https://www.youtube.com/watch?v=zbXT0jRNBEg

www.peterzegveld.nl

www.rijksmuseumtwenthe.nl