Image

De blik en het lichaam - in gesprek met Daan Couzijn

29 Jan 2019 Linde van Schuppen

Nu het grootste deel van ons leven zich afspeelt ‘in de cloud’, lijkt het fysieke en de noodzaak van lichamelijke aanwezigheid, steeds meer naar de achtergrond te verdwijnen. Tegelijkertijd is de aandacht voor fitness en gezond eten nog nooit zo aanwezig geweest als in onze hedendaagse lifestyle cultuur. Hoe denken we over ons lichaam? En hoe beïnvloedt het virtuele tijdperk liefde en seks? Kunstenaar Daan Couzijn onderzoekt in zijn werk de verhouding tussen zijn fysieke en digitale lijf. Filosoof Linde van Schuppen gaat met hem in gesprek over onze secundaire lichaam.
 

Voor je werk ‘Forever Online’  maakte je een virtuele versie van jezelf door een 3D-scan te maken van je hoofd en daar een lichaam aan vast te animeren. Vervolgens heb je, onder andere, virtuele seks met jezelf. Waarom heb je dit werk gemaakt?

‘’Op Instagram kun je bijvoorbeeld een persoonlijkheid creëren die een versie van jezelf is. De versie die je eigenlijk zou willen zijn. Ik vind het heel lekker om controle te hebben over het beeld dat anderen van me hebben, maar ben mij ook bewust van de negatieve kanten ervan: sociale media creëert een vicieuze cirkel waarin je jezelf constant vergelijkt met het neppe of utopische beeld van anderen. Er wordt vaak gezegd dat mijn generatie narcistisch is, maar volgens mij ligt daar een enorme onzekerheid onder. Door in de video seks te hebben met mijn virtuele zelf wilde ik die tegenstelling tussen narcisme/ egocentrisme en onzekerheid tonen. ’’

Daan Couzijn - Forever Online - 2017
Daan Couzijn - Forever Online - 2017

Daan Couzijn - Forever Online - 2017
Daan Couzijn - Forever Online - 2017

Daan Couzijn - Forever Online - 2017
Daan Couzijn - Forever Online - 2017

Wat bedoel je met dat narcisme?

‘’Ik zat eens in de trein en toen zette ik expres zielige filmmuziek op om te gaan huilen. Op dat moment fantaseerde ik dat ik werd gefilmd en dat een hele bioscoop naar mijn huilscene zat te kijken. Het is een vorm van je eigen verdriet showcasen. Dat is precies het narcisme waar mijn generatie mee te maken heeft. Mijn werk ‘Drying my tears in the cooling fan’ ging over het etaleren van dat verdriet. Verdriet wordt gerechtvaardigd door de blik van de ander.‘’


Daan Couzijn - Drying my tears in the cooling fan - 2018
Daan Couzijn - Drying my tears in the cooling fan - 2018

Wil je soms een beetje geconsumeerd worden?

‘’Ja, ik gebruik mezelf vaak als product. Mijn kunst staat niet alleen, maar altijd samen met mijn eigen persoon. Tegelijkertijd speel ik daar ook mee. In de seks scene uit ‘forever online’ heb ik een 3d scan laten maken van mijn hoofd, maar niet van mijn lichaam. Ik heb bewust niet mijn eigen lichaam gebruikt om te laten zien dat je dat kan manipuleren, het ging over controle. 


Even terug naar Instagram. Heb je daar wel controle over de manier waarop je gezien wordt? Als je een hele mooie foto post, kan de één je een knappe jongen vinden, maar de ander kan denken ‘oh wat een ijdele poser’. Wat je ziet op instagram is meer dan alleen een plaatje. Het is een verzameling associaties en betekenissen die bij iedereen weer verschillend kunnen zijn.

‘’Maar de waardering wordt zichtbaar en meetbaar gemaakt aan de hand van likes.’’

Ja, dat klopt. Maar ik krijg meestal alleen likes als ik foto’s van mezelf post, geen likes op posts die ik zelf gaaf vind. Dat geeft me eerder het gevoel weinig controle te hebben.

‘’Je hebt natuurlijk verschillende soorten instagram-gebruikers. Jij etaleert je persoonlijkheid anders dan ik. Ik vind het fijn om een persona te creëren dat niet helemaal met mezelf samenvalt.’’

Ik verstop mijn persona inderdaad het liefst. Heb je die docu over Grace Jones gezien [‘Grace Jones: Bloodlight and Bami’ red.]? Ze laat zichzelf heel erg zien, juist door een masker op te zetten.

Ja. Een masker is heel ontmaskerend, vaak. En dat vind ik met instagram ook. Je ziet wat ik zou willen zijn.

Post je wel eens politieke dingen?

‘’Ik probeer daarvan weg te blijven. Conflict kan goed zijn, want het kan nieuwe inzichten opleveren, maar vaak luisteren mensen niet naar elkaar. Ik ben sowieso erg ongenuanceerd en denk vaak niet na voordat ik wat zeg. Op internet blijven die uitspraken dan altijd bestaan, en is er bovendien weinig houvast om ze juist te interpreteren. Je weet niet met hoeveel empathie of hardheid iemand iets bedoelt.’’

Het omgaan met de blik van de ander lijkt iets te zijn dat vaker terug komt in je werk. In ‘Fat Guy Dancing’ zien we een dikke man die langzaam en elegant danst in een lege ruimte. Hoe kwam je op het idee voor dit beeld?

Als je nadenkt over de ‘gaze’, oftewel de blik van de ander op jezelf, kun je natuurlijk iets maken over hoe die blik de persoon in kwestie vormt. Ik vond het juist mooi om een beeld te schetsen van iemand die zich niet bewust is van de ‘gaze’, daar geen slachtoffer van is. ‘Fat Guy’ danst in een donkere ruimte, waar niemand anders lijkt te zijn. Er is wel een toeschouwer in de vorm van een reflecterende vloer en de camera die om hem heen draait, maar hij lijkt zich daar niet bewust van te zijn. Ik vind dat zo ontroerend. Dat is wie ik eigenlijk wil zijn. In contrast tot mijn instagram fascinatie, zou ik ook bevrijd willen zijn van de blik van de ander. Ik wist niet dat ik het lekker vond om alleen te zijn, totdat ik laatst in mijn eentje op vakantie was in Italië, in een uithoek. Ik bleek de natuur ook te missen. De natuur doet niet aan ‘gaze’. Toscane was voor mij de zwarte ruimte van Fat Guy Dancing.


Daan Couzijn - Fat guy dancing - 2018
Daan Couzijn - Fat guy dancing - 2018

Daan Couzijn - Fat guy dancing - 2018
Daan Couzijn - Fat guy dancing - 2018

Daan Couzijn - Fat guy dancing - 2018
Daan Couzijn - Fat guy dancing - 2018

Daan Couzijn - Fat guy dancing - 2018
Daan Couzijn - Fat guy dancing - 2018


Hoe zit het met identiteit? Mensen geven zichzelf ook vorm aan de hand van (de blikken van) anderen. Als je alleen bent wordt je soms even gereduceerd tot je ervaring, terwijl identiteit als verhaal zich altijd tot anderen verhoudt en andermans ervaring meeneemt. Het kan denk ik ook heel erg mis gaan als je lang alleen bent.

Dat is absoluut waar. Met elk mens dat je ontmoet verander je een beetje omdat je een nieuwe dynamiek ontwikkelt. Maar je moet een balans vinden.

Techniek speelt ook een grote rol in je werk. Kun je daar wat meer over vertellen?

Ja. Op het Sandberg Instituut kregen we bijvoorbeeld de opdracht om een alledaags object te onderzoeken. Ik koos een elektrische tandenborstel en ging aan de slag met de eigenschap ‘vibratie’. Ik merkte dat vibratie vaak bewegingen van de mens vervangt. Bijvoorbeeld in het geval van massagestoelen, vibrators, trilplaten in de sportschool, en dus in het geval van elektrische tandenborstels. Vibratie is gelinkt aan passiviteit. Toen heb ik een video-installatie gemaakt die op een door de ruimte rijdende tv werd afgespeeld. Als je wilde zien wat er op die tv was, moest je dus achter dat ding aanlopen. Ik wil een object gebruikten dat normaal gefixeerd in je woonkamer staat, waar mensen normaliter passief voor zitten. Ik wilde de mens weer in beweging brengen.


Dus dan gebruik je technologie eigenlijk om het mensen juist minder gemakkelijk te maken. Hoe zie jij de relatie tussen technologie en de mens?

Technologie is een verlengde van ons. Je kan tegenwoordig niet meer zonder smartphone. Dat is iets waarover we het zouden moeten hebben, want dat is de toekomst.

Ik ben geen technologie-pessimist, maar ik denk dat technologie zich soms sneller ontwikkelt dan we het bij kunnen houden. Zoals bijvoorbeeld in geval van het internet: een heel universum van keuzes en mogelijke acties die je altijd in je zak draagt, dat kan voor stress zorgen. Het constant wisselen tussen taken, het tegelijkertijd (achter)in je hoofd houden van al die mogelijkheden en al die blikken op social media kunnen ervoor zorgen dat je moeilijk kan opgaan in je omgeving, terwijl dat, denk ik, belangrijk is voor ons mentale welzijn en gevoel van vrijheid. Je zou het een behoefte aan ‘flow’ kunnen noemen. En dan hebben we het nog niet eens over privacy-problematiek.


ik denk dat mensen een balans moeten vinden binnenin zichzelf vanuit waar ze hun inspiratie halen en hoe ze die filteren. Ik bedoel te zeggen dat als je echt geinspireerd bent, je uit die zee van mogelijkheden (internet) intuitief de elementen vist die relevant zijn voor het thema dat je onderzoekt. Zoals het ook werkt als je een boek leest of getriggerd wordt op straat, van de mensen om je heen. Het internet is eigenlijk een soort uitgebreide, virtuele, representatie van onze (fysieke) samenleving. Is er niet net zoveel keuze op het internet als in die samenleving? In hoeverre verschilt het internet eigenlijk nou echt met de wereld om ons heen? Het internet is alleen iets toegankelijker en de keuzes zijn wellicht iets makkelijker te verzamelen. En je hebt de keuze om anoniem deel te nemen aan die digitale maatschappij. Ik ben ervan overtuigd dat mensen zaken zoals deze ingewikkelder maken dan dat ze zijn. Het is niet zo dat je machteloos en passief alle informatie van het internet moet incasseren. Je kan het natuurlijk ook zelf filteren, zoals je dat zonder het internet ook doet. (dat bedoel ik met simpel; de ervaring die het internet biedt is relatief nieuw maar niet extreem anders en alles gebeurt nog altijd aan de hand van de klik op de muis van jouw hand).

Ha! Ik heb precies het tegenovergestelde, namelijk het idee dat iedereen altijd aan het versimpelen is wat eigenlijk heel complex is.