Image

Je herkent de tekening niet, de tekening herkent jou

06 Nov 2016 Alex de Vries

Het vrijmoedige werk Anna Frydman
In de betrekkelijke rustige woonwijk Laim van de grootstad München ligt het atelier van Anna Frydman (1962). De Duitse kunstenaar studeerde in de periode 1987-1992 aan de Gerrit Rietveld Academie in Amsterdam en voerde daarna tot 2002 haar praktijk in Nederland. Ze woonde en werkte in Utrecht en nam afscheid van Nederland met haar solotentoonstelling ‘Oogcontact’ in het Centraal Museum waarbij ze een samenvattende publicatie uitgaf die ze maakte met grafisch ontwerper Tessa van der Waals. 

Inmiddels woont en werkt ze al weer veertien jaar in München. Periodiek keert ze terug naar Nederland om hier aan projecten deel te nemen en recent is haar werk bij Witteveen Visual Art Center in Amsterdam weer onder de aandacht gebracht.
In haar tekeningen die uiteenlopen van uitvoeringen in aquarel, (kleur)potlood en soms krijt is het vooral de lijfelijke, menselijke aanwezigheid die opvalt, hoewel ze ook stillevens en landschappelijke werken maakt. Zowel handzame als monumentale formaten zet ze in om zichzelf als kunstenaar te verhouden met haar eigen lijfelijkheid, de mensen om haar heen, voorbijgangers en vreemden. Opvallend is dat haar tekeningen nooit uit zijn op uiterlijke gelijkenissen van gekende mensen. Toch ontstaan er analogieën, waarbij je niet de tekening herkent, maar de tekening jou herkent. Altijd is haar nauwgezette waarneming uitgewerkt in menselijke gedaanten die in de kern iets laten zien over lichamelijke en geestelijke kwetsbaarheid en weerbaarheid. 

In 2015 maakte ze de grote serie ‘Massen’ (Massa’s). Het zijn kleine aquarellen op Hahnemühle papier van 32 x 24 cm dat ze vreemd genoeg in Duitsland niet kan krijgen en dat ze vaak door Nederlandse vrienden die haar bezoeken mee laat nemen. Het zijn karig en precies uitgevoerde typologieën van mensbeelden die je in hun hoedanigheid onmiddellijk herkent, niet als personen, maar als identiteiten. Bij ieder hoofd denk je, waar heb ik dat eerder gezien, zojuist misschien nog in de tram op weg hiernaartoe. Je ziet gezichten die familiair zijn, waar je ook jezelf in terugvindt en toch zijn al die individuele trekken die ze weergeeft onderdeel van de manier waarop een massa aan mensen zich voordoet. “Massa wordt vaak negatief geduid,” zegt Anna Frydman, “maar toch is ook ieder onderdeel ervan eenmalig en het waard in die gedaante recht te worden gedaan.” 
Ze heeft geen vaste werkwijze. Ze kan beginnen met de maat van het hoofd of alleen met een kijkrichting, dat varieert per tekening. Meestal is het laatste wat ze tekent de mond, maar om haar automatismen te doorbreken begint ze er ook wel eens mee. Opvallend in de tekeningen zijn de voorzichtige aanzetten tot het weergeven van haardrachten, iets wat ze in eerder werk veelal vermeed. De schier eindeloze reeks veroorzaakt een orkestratie van stemmingen die ze gezamenlijk teweegbrengen en waarmee je kunt componeren in uiteenlopende samenstellingen van de tekeningen. Ook is er een mooi Vlaams woord op het werk van toepassing - de ‘dagdagelijksheid’ ervan maakt de serie tot een noodzakelijk zelfonderzoek: wie is Anna Frydman in de massa waarvan ze deel uitmaakt. Ze zegt daarover: “Ik kan wel vijf tot zes van die tekeningen per dag maken, maar ze zijn natuurlijk niet allemaal geslaagd. Je kunt een goede tekening in een volgende tekening niet nog een beetje beter maken; het moet altijd weer een andere tekening zijn.”

Met 6 van deze tekeningen nam ze in oktober 2016 deel aan de tentoonstelling ‘essentials’ van het Künstlerverbund Haus der Kunst, een vereniging waarvan ze actief lid is en waarvoor ze momenteel een plan uitwerkt om in de tweede helft van 2017 de tweejaarlijkse tentoonstelling van de vereniging te wijden aan de wisselwerking tussen vrouwelijke en mannelijke benaderingswijzen in de kunst. Ze stelt daarbij de vraag in hoeverre je sekse kunt aflezen aan kunstwerken en of het een inwisselbaar gegeven is. Het Haus der Kunst in München waar de tentoonstelling te zien zal zijn, maakt het mogelijk er een grote tentoonstelling met ook monumentale werken van te maken. Vanuit haar Nederlandse verleden heeft ze het voornemen ook tien Nederlandse kunstenaars – vijf vrouwen en vijf mannen - in deze expositie op te nemen.

Begin 2016 heeft Anna Frydman een nieuwe serie tekeningen gemaakt onder de titel ‘HerZeigen’ (‘Herzeigen’ of ‘Herz eigen’), waarbij iets ‘laten zien’ ‘vanuit het hart’ het uitgangspunt was. Ze maakte deze tekeningen na enkele  dualistische werken over het conflict tussen een oudere man en een jongere vrouw waartussen ze zo klem kwam te zitten dat ze zich eruit terug moest trekken. Je ziet dat in zichzelf verbergen terug in de serie ‘HerZeigen’, steeds in het formaat van 42 x 30 cm. De tekeningen zijn in potlood opgezet en daarna in aquarel uitgewerkt. Anders dan bij ‘Massen’ zijn dit geen spaarzame lijntekeningen, maar meer vervloeiende stemmingsbeelden van lichamen die zichzelf lijken te omarmen en zich afwenden van de buitenwereld.

Die lichaamshoudingen van zelfomarmingen veroorzaakten een al latent aanwezig verlangen om zich in haar werk uit te laten over erotische en seksuele verstandhoudingen, een onderwerp waar ze zich schuchter tegenover opstelt. Ze houdt zich er enigszins tegen wil en dank mee bezig, omdat dergelijke intimiteit iets is wat ze van nature liever voor zich houdt, maar waar ze zich in haar kunst wel aan bloot wil stellen. In deze actuele serie getiteld ‘Juicy’ die ze nu nog onder handen heeft, maakte ze al een aantal tekeningen waarvoor ze onder meer de frottagetechniek gebruikt: de afdruk van natte aquarelverf van het ene papier op het andere, zodat ook spiegelverkeerde beelden ontstaan, gebruikt ze om erogene aanrakingen te verbeelden. Opvallend is dat juist haar eigen gereserveerdheid bepalend is voor de vrijmoedigheid van die tekeningen. Niets is er met de haren bijgesleept, het is volkomen vanzelfsprekende lichamelijkheid die soms een welhaast abstract aanzien krijgt.

Van 2 t/m 16 december 2016 neemt Anna Frydman deel aan de tentoonstelling ‘Umstülpung’ in Kunstraum Bogenhausen, Ismaninger Strasse 106 in München: http://www.kunstraumbogenhausen.de