Image

Op atelierbezoek bij Lotte van Lieshout

28 Nov 2016 Alex de Vries

Het schilderij als portaal naar het onderbewuste. -Nieuw werk van Lotte van Lieshout
Het atelier van Lotte van Lieshout in het complex aan het De Constant Rebecqueplein in Den Haag is in vele opzichten schilderachtig. Vanzelfsprekend door haar werk als schilder, maar ook door een picturale lichtval en een allesomvattende vanzelfsprekende en tegelijkertijd raadselachtige sfeer die ook haar werk kenmerkt. 

Hoewel ze figuratief werkt en ze uiterst realistische elementen in haar schilderijen gebruikt, kent haar werk altijd onverklaarbare aspecten die de inhoud ervan intrigerend maken. Als ze over haar werk praat, laat ze zich daar niet op voorstaan en stelt ze bijna verbaasd vast dat er ervaringen zijn die buiten haar omgaan en toch een plek in het schilderij veroveren. Het zijn persoonlijke ondervindingen waar ze in het dagelijkse leven moeilijk greep op krijgt, maar die ze als schilder als verschijningen uit een andere tijd of een ander leven toelaat in haar werk. Sterker nog, ze creëert in haar werkwijze de omstandigheden waarbinnen ruimte ontstaat voor een vorm van overdrachtelijkheid waarvoor geen rationele verklaring bestaat. Toch is haar werk nooit zweverig of onnauwkeurig al bestaat er geen woordelijke uitleg voor haar metaforische verbeelding.

Het is absoluut niet zo dat Lotte van Lieshout al schilderend iets overkomt waar ze geen rekening mee houdt. Het staat haar helder voor de geest wat ze wil schilderen en ze hanteert een weloverwogen methode om tot stand te brengen wat haar voor ogen staat. Ze staat zich toe tijdens het schilderen voortdurend andere beslissingen te nemen dan die ze op voorhand had bedacht. Dat er door haar toewijding en de verdichting van haar beeldtaal bezieling in het schilderij  ontstaat, is een bewuste intentie. Ze kan daarom niet vertrouwen op wat ze zich technisch en inhoudelijk al eigen heeft gemaakt. Om het ongekende karakter van haar werk te bevorderen voelt ze zich genoodzaakt in zichzelf, in het leven en in haar werkwijze als kunstenaar steeds iets aan te boren waarmee ze nog geen ervaring heeft. 

Momenteel bereidt ze een tentoonstelling voor met een serie grote autobiografische schilderijen op verpakkingskarton. Het zijn monumentale papierwerken die onregelmatig van vorm zijn doordat ze allerlei vlak gestreken verpakkingen aan elkaar plakt en daarmee een muur bedekkende ondergrond maakt. Ze bepaalt de vorm van het karton door op de vloer van haar atelier te gaan liggen en haar lichaamsomtrek met krijt af te tekenen. Die omtrek vormt de basis voor het uit te vouwen verpakkingsmateriaal, waarop ze vervolgens de hele scene schildert. De vorm van de verpakkingen bepaalt dus mede de manier waarop ze de verschillende bestanddelen van de compositie op elkaar afstemt. De rafelranden van deze metersgrote schilderingen bevestigen dat wat ze verbeeldt zo uit het leven is gerukt, alsof er een groot stuk fotobehang van een muur is afgescheurd. 

Op deze schilderijen zien we steeds een meer dan levensgrote naakte vrouw afgebeeld, onmiskenbaar gemodelleerd naar Lotte van Lieshout zelf waardoor een intimiteit ontstaat die je als kijker onmiddellijk betrekt bij de situatie waarin zij is verzeild en je eigen verhouding daartoe. Die naakte figuur is omringd door allerlei meubilair en voorwerpen die een huiselijke sfeer uitstralen. Op een van de werken staat ze midden in een kamer met rechts van haar een schermerlamp en een divan met een rood geruit kussen en centraal in het werk een uitbundig bloeiende paarse gladiool. Links boven haar zien we een van haar schilderspaletten waarop ze haar immense serie van een paar honderd ochtendnaakten uit 2012-2013 schilderde.  Nu is het een witte ovaal met een kleiner zwart ovaaltje erin – het heeft er de schijn van dat het een verzet is tegen het kunsthistorisch beladen zwarte vierkant, maar je zou het ook kunnen zien als haar persoonlijke vorm van uitlevering aan zo’n icoon van de beeldende kunst. Aan haar voeten in de houten vloer is een onbestemde cirkel zichtbaar waar ze met voorovergebogen hoofd gefascineerd naar staart – ze schouwt doorheen dat gat in de vloer in een andere wereld, een ander universum, a rabbit hole waarin ze kan verdwijnen. Het doet dienst als een portaal naar het onderbewuste, een deel van ons brein dat voortdurend aan kortsluiting onderhevig is waardoor er knetterende verbindingen tussen het alledaagse leven en spirituele gewaarwordingen ontstaan. Het prettige aan die percepties in haar werk is dat ze allemaal tastbaar, zichtbaar en ervaarbaar zijn als verf. 

In een ander schilderij zien we haar in de spiegel kijken waarin ze niet zichzelf ziet, maar een afwezigheid die het mogelijk maakt een extra tegenwoordigheid in de geschilderde ruimte te vermoeden. Niet fysiek maar wel als een mentale projectie. Dit schilderij bevat allerlei elementen uit het gebied in Hongarije dat ze met enige regelmaat bezoekt. Ze vertegenwoordigen een verlangen naar de directe eenvoud van het plattelandsleven, maar zijn meteen ook een commentaar op de beperkingen daarvan en de deplorabele omstandigheden van de Hongaren bij wie ze die noodgedwongen levenswijze waarneemt. Dit is de Hongaarse Rapsodie van Lotte van Lieshout waarin haar liefde voor het land en zijn cultuur doorklinkt.

Naast de grote verpakkingsschilderijen die ze met sterk verdunde olieverf met schwung tot stand brengt, werkt ze aan een serie kleinere, sterk geconcentreerde schilderijen op doek. Steeds zien we een eironde vorm, vergelijkbaar met het witte schilderpaletje aan haar huiskamermuur en de cirkelvorm in de houten vloer. Het is een vorm die sinds Constantin Brancusi in 1924 ‘Le commencement du monde’ maakte in de beeldhouwkunst staat voor een nieuwe begin zoals ‘Zwart Vierkant’ van Kasimir Malevich uit 1915 dat voor de schilderkunst is. Bij Lotte van Lieshout zijn haar recente kleine schilderijen een verwijzing naar een nieuw en ander leven dat enkel nog bevrucht moet worden. Tegelijkertijd zijn het ook hemellichamen en kristallen bollen waarin een mistige toekomst verscholen gaat. Het zijn ovalen met een aanwezigheid als veelbeduidend lichaam, zeker als ze geïsoleerd, zwevend in het doek worden gepresenteerd. Toch is er ook hier sprake van relativering als ze zo’n ei in de la van een kastje schildert. 

Lotte van Lieshout is de schilder van een vaak onvervuld verlangen, dat ze desondanks als teken van hoop en vertrouwen inzet. Het is een bewijs voor de innerlijke kracht die ze in zichzelf aantreft.

Lotte van Lieshout stelt van 16 november tot 18 december 2016 ten toon in Galerie Wit in Wageningen. Het is een duotentoonstelling met Couzijn van Leeuwen.