Mister Motley heeft een boek gemaakt. Koop hier 'Dit is een vertaling'.

Image

SOLO 6- Iris Kensmil

19 Nov 2015 Lieneke Hulshof

‘Ik heb echt een Hollandse opvoeding gehad, alles ging over Nederland en iedereen deelde de gedachte je moet naar Nederland’. Een uit Suriname afkomstige vrouw met gele oogschaduw en een sjaal die weelderig om haar nek valt, kijkt de camera in. ‘Het Nederlandse geschiedenisboek was zo dik, het Surinaamse zo plat.’ Ze maakt met haar wijsvinger en duim een hoeveelheid centimeters duidelijk. ‘Maar toen wij in Nederland kwamen wisten de Nederlanders niets van Suriname, niet eens waar het lag. Terwijl wij alles over Nederland wisten.’ 

De vrouw met de gele oogschaduw uit de documentaire Zuster uit Suriname, is één van honderden Surinaamse vrouwen die na de Tweede Wereldoorlog naar Nederland kwam om in de verpleging te werken. Nederlandse ziekenhuizen hadden in die tijd grote problemen met het aantrekken van voldoende personeel. Zij wierven actief vrouwen in Suriname, die in Nederland een betere toekomst wilden. Anders dan ze van tevoren hadden verwacht, kwamen ze niet terecht in het paradijs en viel voor de meesten het koude land met zijn naar binnen gekeerde mensen behoorlijk tegen. Toch bleven de meesten na het behalen van hun diploma’s er wonen en bouwden een eigen bestaan op.

De moeder van kunstenaar Iris Kensmil behoorde tot de groep Surinaamse verpleegsters. Kensmil exposeert deze maand in Club Solo te Breda. Club Solo is een kunstenaarsinitiatief waar ieder jaar vier kunstenaar een solopresentatie hebben. Kensmil geeft in deze expositie African-Amerikaanse, Afrikaanse en Zuid-Amerikaanse individuen een plaats in de kunsthistorie; mensen die zij portretteert en ook zelf een actieve historische rol hebben gespeeld. Essentiele rollen die hebben bijgedragen aan gelijke rechten voor de bevolking met een donkere huidskleur. Ze schildert muzikanten, schrijvers, wetenschappers en activisten. Het is schrijnend dat veel van deze mensen door de blanke westerling misschien wel nooit opgemerkt zijn geweest.

Iris Kensmil, Club Solo 2015 (f) Gert-Jan van Rooij
Iris Kensmil, Club Solo 2015 (f) Gert-Jan van Rooij

Aan de wand van Club Solo in Breda op de eerste verdieping hangen tientallen portretten van vrouwen die zelfverzekerd uit hun ogen kijken; een deel van de Surinaamse verpleegsters. Kensmil heeft oude foto’s gebruikt van deze vrouwen bij het maken van de tekeningen. Allen zijn geschilderd in zwarte tinten en de gezichten worden geaccentueerd met pastel en blauwe penseelstreken. De muur van Club Solo heeft donkerblauwe strepen gekregen, deze smelt nu samen met de gezichten van de vrouwen. Al lopend door de tentoonstelling merkt Kensmil op dat deze vrouwen voor haar feminisme uitstralen. Jonge meisjes waren het toen ze kozen om carrière te maken in Nederland. Ze moeten lef hebben gehad om als een van de eerste Surinaamse mensen in een westerse samenleving een bestaan op te bouwen.

Charley Toorop, De toneelspeelster
Charley Toorop, De toneelspeelster

Bij iedere solopresentatie die wordt georganiseerd in Club Solo reageren het Van Abbemuseum en M HKA (Museum Hedendaagse Kunst Antwerpen) om en om op het werk van de kunstenaar gekozen door Club Solo. Deze reactie in de vorm van één kunstwerk uit de museumcollectie, wordt getoond in de kleine zaal van Club Solo, waardoor een unieke dialoog ontstaat en de rol van het museum en de museumcollectie in een ander licht komen te staan. Op de solotentoonstelling van Kensmil reageert Het Van Abbemuseum. De curatoren van het Van Abbe zijn bij Kensmil op aterlierbezoek geweest. Op basis daarvan hebben ze de volledige ruimte gekregen om een werk te kiezen uit hun collectie dat een reactie biedt op de tentoonstelling van Kensmil. De kunstenaar zelf had geen invloed op deze keus. Op de eerste verdieping in een witte ruimte hangt een portret van ’ uit 1927. Het is een smalle langwerpige kamer en de ogen van de bezoeker worden gedwongen zich te richten op het karakteriserende hoekige gelaat van de actrice. De vrouw op het doek hield zich bezig met haar eigen vrijheidsstrijd; de vrijheid van vrouwen. Ze leefde in het Berlijn van de jaren ‘20 waar het activisme door de stad heen waaide. Toorop schildert veelal vrouwen die een strijd leveren. Doordat Toorop deze toneelspeelster een prominente rol geeft in haar doek, levert ze zelf ook een bijdrage aan de strijd voor de gelijke rechten voor vrouwen, zonder de discussie fysiek te voeren. Iris Kensmil ziet vooral in dit aspect gelijkenis met haar eigen werk en haar kunstenaarschap. ‘Ik portreteer ook mensen die een strijd voor gelijkheid voeren. Ik schilder net als Toorop mensen frontaal, daar zit een directheid in die hopelijk binnenkomt bij de bezoekers, zonder plat te worden.’

Iris Kensmil, Angela Davis , Club Solo 2015
Iris Kensmil, Angela Davis , Club Solo 2015

Al lopend door de expositie ziet de bezoeker activisten als Marcus Garvey, Angela Davis, James Brown en Billy Holiday. Al deze portretten zijn dun en subtiel geschilderd. Een schraalheid van lichte kleuren die in elkaar overvloeien alsof het water op het papier nog niet is opgedroogd. In Kensmil ’s schilderijen speelt het licht een grote rol. Ieder portret bezit lucht en is niet dichtgetimmerd. ‘Ik gebruik bewust een uitgesproken Europese manier van schilderen, want dan ontstaat er een contrast tussen mijn Europese manier van schilderen en mijn thematieken’.

Kensmil is al jaren bezig met haar onderzoek naar de emancipatie en de onderdrukking van de zwarte mensen. Haar thematiek is de afgelopen jaren echter herkenbaarder geworden voor de blanke Westerling nu Europa steeds kritischer kijkt naar zijn eigen koloniale verleden. ‘Er werd tien jaar geleden anders naar mijn werk gekeken, ik exposeerde bijvoorbeeld in 2007 bij W139 en toen kreeg ik van bezoekers vaak te horen dat wat ik schilderen niet in Nederland speelt. Ik heb het altijd als een noodzaak gevoeld om deze thematiek te gebruiken in mijn werk. Het stemt mij blij dat men langzaam met meer begrip reageert. Er wordt meer ingezien dat er iets niet lekker zit.’

Iris Kensmil, Club Solo 2015 (f) Gert-Jan van Rooij
Iris Kensmil, Club Solo 2015 (f) Gert-Jan van Rooij

Kensmil geeft met haar expositie in Club Solo belangrijke activisten een podium. Activisten die dikwijls in onze Europese opvoeding figuranten zijn. Dit zorgt ervoor dat al lopend door de tentoonstelling zich een kritische zelfreflectie meester van je maakt. Het is dan ook niet de kunstenaar die je dwingt, maar je kritische zelf die er hopelijk voor zorgt dat je niets liever wil dan minuten lang naar de geportretteerde mensen kijken zodat je ze op deze manier alsnog probeert beter te leren kennen.

De solopresentatie van Iris Kensmil in Club Solo Breda is nog tot en met 29 november te bezoeken.
Klik hier voor de website van Club Solo
Klik hier voor de website van Iris Kensmil

Iris Kensmil, Club Solo 2015 (f) Gert-Jan van Rooij
Iris Kensmil, Club Solo 2015 (f) Gert-Jan van Rooij
Iris Kensmil, Club Solo 2015 (f) Gert-Jan van Rooij
Iris Kensmil, Club Solo 2015 (f) Gert-Jan van Rooij
Iris Kensmil, Club Solo 2015 (f) Gert-Jan van Rooij
Iris Kensmil, Club Solo 2015 (f) Gert-Jan van Rooij

 

Ook adverteren op mistermotley.nl? Stuur dan een mail naar maurits@mistermotley.nl