Image

Weg van de werkelijkheid

28 Oct 2013 Lisette van der Maten

Hoe laat ik met mijn beeld de toeschouwer even uit de realiteit stappen?
Waarom wil ik dat en wil ik ze daarbij ook iets meegeven?

Uiting geven aan de drang om te willen ontsnappen aan het dagelijkse leven, bijvoorbeeld door een boek te lezen of gewoon je ogen te sluiten en te fantaseren, vind ik iets fijns. Vooral als ik me hieraan ten volste kan overgeven. Ik wil jullie in deze scriptie iets gaan vertellen over het ontsnappen aan de realiteit, ook wel escapisme genaamd. Ik ben daar naar op zoek: door weg te dromen op mijn kamer, door een specifieke cd te luisteren die op dat moment (soms per toeval) precies aansluit bij hoe ik me voel, door in het bos te wandelen, maar inmiddels ook door beeldend werk te maken. Deze gebeurtenissen zijn voor mij heel belangrijk. Ik kan het opzoeken, ze kunnen me echter ook overkomen. Soms gebeurt het heel klein, maar voelt het bijzonder of groot. Deze uitstapjes uit de realiteit kunnen ervoor zorgen dat ik weer even dichter bij mezelf kom of laten me juist alle realiteit en gevoel van tijd vergeten. Tegelijkertijd is het wegdromen en ontsnappen aan de dagelijkse realiteit een belangrijk aspect of misschien zelfs de kern van mijn beeldende werk. Er zit iets in deze niet-realistische kijk op de dingen wat ik naar de wereld wil communiceren en wat me drijft om aan het werk te gaan, ook zoadat ik zelf vervolgens met de realiteit om kan gaan. Ik weet dat dit ‘ontsnappen’ tot nu toe heel breed klinkt en dat men alles als escapisme zou kunnen zien, maar ik ga mijn best doen om mijn persoonlijke variant van het gegeven uit te zoeken en weer te geven. Mijn persoonlijke variant van escapisme bestaat onder andere uit gevoelens en ervaringen waar ik niet zo goed over kan praten, omdat het dan waarschijnlijk niet overkomt zoals ik het ervaren, gezien of gevoeld heb; dit ben ik ook vaak tegengekomen als ik mijn beeldende werk uit ging leggen. Mede daarom vind ik het extra interessant om het gegeven escapisme te gaan onderzoeken en om een poging te doen erover te schrijven. Sommige teksten kunnen me op de juiste manier raken en ik hoop dat ik heel misschien ook zo’n moment bij iemand creëer met het schrijven van deze scriptie.

Ik wil het begrip escapisme op verschillende gebieden gaan onderzoeken: filosofisch, sociologisch, psychologisch en kunst gerelateerd. Ik ben benieuwd naar welke rol onze kindertijd en onze ontwikkeling speelt met betrekking tot dit onderwerp. Hoe kijk ik zelf terug op mijn jeugdherinneringen? Ook wil ik helderder krijgen waarom ik denk dat de huidige maatschappij een grote rol speelt in het willen ontsnappen aan de realiteit. En wat de elementen zijn waarvan ik vandaag de dag nog steeds wil wegvluchten. Hoe geef ik hier vervolgens vorm aan, persoonlijk maar ook in mijn beeldende werk? Verder speelt de mentale beleving of de gevoelsbeleving - of juist het ontvluchten van deze begrippen – bij het ontsnappen aan de realiteit een grote rol. Aangezien men in de Romantiek voor het eerst echt aan gevoelens ging toegeven en het begrip escapisme in deze periode een belangrijke rol heeft gespeeld, wil ik jullie meenemen naar deze tijd. Ik wil laten zien hoe men in de kunsten uiting gaf aan gevoelens, twijfels en mijmeringen en ik zal laten zien hoe ook de filosofie zich met een persoonlijke benadering bezighield. Ik wil ook inzicht verschaffen in wat deze periode met mijzelf te maken heeft. Waarom intrigeert deze mij? Tegelijkertijd wil ik een link leggen tussen het postmoderne tijdperk en de Romantiek: wat kunnen wij misschien nog wel van de Romantiek leren?

Als we willen ontsnappen of toegeven aan onze gedachten of gevoelens, gaan we vervolgens ook ergens naar toe: misschien gaan we op zoek naar de mogelijkheden binnen ons onbewustzijn, bijvoorbeeld als we dromen. Dit is een van de weinige voorbeelden die er te noemen zijn waarover we zelf geen controle hebben. Ik ben iemand die zijn dromen vaak onthoudt en op de raarste momenten komen ze weer terug. Soms doen ze me beseffen dat bepaalde dingen me meer bezighouden dan ik zelf dacht, soms geven ze me inspiratie. Misschien willen we juist afstand nemen van onze gedachten die ons al constant bezig houden en de ontsnappingsmogelijkheden buiten onszelf zoeken: we kunnen vluchten naar de natuur als zijnde
een specifieke omgeving - zoals dat veelvuldig gebeurde in de Romantiek - of we kunnen bepaalde ruimtes opzoeken om ons in terug te trekken. Bijvoorbeeld kerken om een stukje rust en bezinning te vinden, de kroeg om aan de dagelijkse sleur te ontsnappen of je eigen slaapkamer die uiteindelijk voor hetzelfde effect kan zorgen: namelijk dat je je even af kunt sluiten voor alles wat er om je heen gebeurt. Het is iets wat me fascineert: de combinatie van een fysieke, tastbare ruimte en het ontastbare, ongrijpbare gevoel van afzondering en escapisme. Hoe beïnvloedt dit elkaar?

Natuurlijk zijn er tal van films, beeldende kunst, literatuur en muziek op te noemen die ingaan op het begrip escapisme. Daaruit ga ik een selectie maken met voorbeelden die voor mij een bijzondere waarde hebben, maar die soms ook iets uitleggen over het desbetreffende sub-onderwerp. Deze voorbeelden zullen door descriptie heen verweven zitten, net als mijn persoonlijke, analytische beschouwingen en gedachten. Er zullen kunstvoorbeelden naar voren gebracht worden die linken aan periodes als de Romantiek, en voorbeelden die vorm proberen te geven aan het filosofische vraagstuk ‘het mysterie van het leven’. Via deze verschillende benaderingen wil ik steeds duidelijker laten zien hoe het brede onderwerp escapisme met mijn fascinaties, wereldvisie, eigen beeldende werk en mij als persoon te maken heeft. Geleidelijk aan zal er dan een beeld van mijn persoonlijke escapismegevoel en -ervaringen ontstaan.

Download onderzoek