Fleurs du Mal

Het kwaad. Het is een onuitroeibaar thema. Een van de grootste vraagstukken in de theologie is het dilemma van het kwaad. Maar ook zonder dat je gelooft in een God, een almachtige essentie van ‘het goede’, blijft het een ingewikkelde vraag: waarom is er zoveel slechtheid in de wereld? Waarom overkomt goede mensen afschuwelijke dingen? Wie of wat is er schuldig aan oorlogen, dodelijke epidemieën of natuurrampen? Waarom zijn er moordenaars, dictators of psychopaten in de wereld? De Franse dichter Charles Baudelaire vond dat kunst de enige manier was om weerstand te bieden aan het leed van de mens. Het kwaadaardige moest worden omgezet in schoonheid en hij deed dat in zijn dichtbundel Les Fleurs du Mal, de bloemen van het kwaad.

Die fascinatie voor het kwaad leeft nog steeds onder hedendaagse kunstenaars, de perceptie ervan is echter veranderd. In deze rubriek wordt door Sophie Smeets onderzocht hoe het kwaad wordt gerepresenteerd in kunst. Waar komt het archetypische beeld van het kwaad vandaan? Wat is de rol van kunst in een tijd dat de meest gruwelijke beelden ons dagelijks via onze schermen bereiken? Kan kunst in een seculiere samenleving de rol van religie vervangen in de strijd tegen het kwaad? En hoe ver kan je daarin gaan? Een poging om vat te krijgen op het onbevattelijke.

Voor vragen, opmerkingen en mogelijke bijdragen kunt u een mail sturen naar sophie@mistermotley.nl

At the sight of the vulva even the devil runs away

"At the sight of the vulva, even the devil runs away." – Sigmund Freud

Lilith was volgens de Joodse verhalen de eerste, seksueel dominante en demonische vrouw van Adam. Medusa versteende iedereen die haar aankeek, ook nadat haar met slangen begroeide hoofd door Perseus afgehakt werd. De Sirenen verleidden Griekse helden met hun gezang en lieten vervolgens hun schepen ter pletter slaan tegen de rotsen. 
De gevaarlijke vrouw is een archetype, een karakter dat blijft fascineren en regelmatig terugkeert in het culturele landschap. Of het een feministisch figuur is valt te betwisten: is de femme fatale niet extreem geseksualiseerd? Werd Elsa Bannister, de moordlustige echtgenote in de klassieke film noir ‘The Lady from Shanghai’’ (1947) niet als ongelooflijk aantrekkelijk gezien, juist omdat ze zo gevaarlijk was? En was Ava, de robot uit Ex Machina (2015) die haar schepper zonder genade neerstak, niet voorzien van een perfect lichaam en werd ze geprogrammeerd om te flirten met de hoofdpersoon? De kwaadaardige vrouw lijkt vooral een creatie van de mannelijke fantasie. Bovendien bevestigt het beeld van de kwade, mannen vermoordende, vrouw een tamelijk ouderwets idee over feminisme.

Kan een foute kunstenaar goed werk maken?

Hij vermoordde zijn vrouw en diens minnaar door de ledematen af te hakken, geslachtsorganen te mutileren en tenslotte kogels door hun schedels heen te jagen, nadat hij het overspel ontdekte. Hij bracht zijn jongste kind, waarvan hij niet zeker wist of het van hem was, om het leven, liet een bos kappen omdat het ruisen van de bladeren hem stoorde en de geruchten gaan dat hij dieren martelde en zich liet geselen door zijn personeel. De Italiaanse prins Carlo Gesualdo (1566 – 1613) is een van de meest beruchte en weerzinwekkende componisten uit de geschiedenis, maar schreef ook de meest fantastische muziekstukken die hun tijd ver vooruit waren. Zijn composities overleven al meer dan 400 jaar en behoren nog steeds tot de top van de klassieke muziek. Het enorme contrast tussen zijn afschrikwekkende privéleven en de hemelse muziek is fascinerend, maar moeilijk te doorgronden. Hoe kan iemand zoiets schoons maken terwijl zijn binnenste zo gruwelijk is? Hoe kunnen wij van muziek genieten die tot stand is gekomen binnen een inktzwarte context? En waarom kijken we niet meer naar House of Cards maar luisteren we nog wel naar Madrigali Libro Primo?