Steun hier het nieuwe seizoen van de radiopodcast Kunst is Lang.

Image

Atelierbezoek: Lisa Sebestikova “Zie je nu de ruimte of de dingen in de ruimte?”

15-03-2020 Alex de Vries

In 2019 won Lisa Sebestikova (Enschede, 1988) de Charlotte van Pallandt Prijs en het Stokroos Sculptuur Stipendium voor jonge kunstenaars. Toch ziet ze zichzelf niet als beeldhouwer. “Ik maak ruimtelijk werk,” zegt ze. “Dat is iets anders dan op zichzelf staande beelden die geïsoleerd in de ruimte staan.” Het gaat haar erom hoe objecten zich onderling tot elkaar verhouden in de omgeving waarin ze zijn opgenomen. Op zichzelf beschouwd kan een beeld een gedaante hebben die van karakter verandert als het in een andere samenhang wordt bekeken. De objecten die ze afgelopen najaar maakte voor haar installatie in Museum Beelden aan Zee, zet nu opnieuw in voor een tentoonstelling met de schilderijen van Romee van Oers in Galerie Franzis Engels van 12 maart tot en met 9 mei 2020. De relatie tussen de beelden en schilderijen wordt gelegd door een geluidswerk dat de kunstenaars samen hebben gemaakt.
 

Lisa Sebestikova groeide op in de buurt van Praag. Haar ouders zijn dan ook actief in de kunst, als schilder en als grafisch ontwerper. In Tsjechië voltooide ze een middelbare opleiding grafisch ontwerpen, maar dat vak wist haar hart niet te veroveren. “Ik was er niet zo goed in en na verloop van tijd wilde ik iets anders. Ik had altijd al de behoefte om uit het kader van het platte vlak te breken. Mijn moeder, die ook in Enschede heeft gestudeerd, raadde me aan naar de AKI te gaan zodat ik tijdens de propedeuse kon uitzoeken welke kunstdiscipline goed bij me paste. Dat werd de afdeling sculptuur, nadat ik een aantal ruimtelijke opdrachten had gemaakt. Docent Harry Brusche zei toen tegen me dat ik beeldhouwer zou worden, hoewel ik daar zelf nog niet van overtuigd was. Wat ik wel wist, was dat ik mijn werk een plaats in de omgeving wilde geven en dat het binnen een bepaalde context moest functioneren.”

Een van de eerste sculpturale werken die Lisa Sebestikova maakte, was een houten stoel waarvan de bekleding van de rugleuning en het kussen van de zitting zodanig zijn opgeblazen dat zitten niet meer mogelijk is. Het is alsof een wolk zich in de stoel heeft genesteld en overal doorheen puilt. Door die vormverandering transformeren ook de functie en de betekenis van het object. Lisa Sebestikova: “Het is een van de weinige werken uit mijn academietijd die ik heb bewaard. Voor mij is het een iconisch werk, een soort wegwijzer. Ik heb voor mijn studie sculptuur dan ook een strak plan uitgewerkt en ik heb heel veel gemaakt om een werkwijze te ontwikkelen. Ik wist dat de academie een veilige plek was waar ik veel kon uitproberen, zonder dat ik er door de buitenwereld op afgerekend zou worden.”

Chair 3, 201,160 x 74 x 98 cm, hout, schuimrubber, textiel
Chair 3, 201,160 x 74 x 98 cm, hout, schuimrubber, textiel


Het werk van Lisa Sebestikova heeft een levendig voorkomen. Ze benadert het materiaal waarmee ze werkt als een substantie met een eigen wil waar ze geen volledige controle over heeft. De meubels zette ze ook in door performatief werk – Human Living in 2011 - te maken met mensen die als meubilair functioneren. “Mijn eindscriptie op de academie ging over de bevinding dat kinderen van vier levenloze objecten animistisch benaderen. Ze zien ze als levende wezens en gaan er daardoor een andere verhouding mee aan; het zijn geen functionele gebruiksvoorwerpen, maar bezielde lichamen. Die benadering hanteer ik bij het maken van mijn werk. Door mijn objecten in een specifieke context op te nemen kan ik die werking van het beeld versterken. Er ontstaat een surrealistische vorm van vervreemding waardoor je de betekenis ervan blijft bevragen. Ik geef de wereld om me heen een draai.”

Ik geef de wereld om me heen een draai.

In 2012 studeerde ze af met een samenhangende reeks werken die meubels als uitgangspunt hadden. De entree van haar presentatie was een kast die fungeerde als een poort naar de verbeelding.  Over dat aspect van haar werk zegt ze: “De objecten hebben iets vertrouwds, maar ze doen iets wat niet meer vertrouwd is. Dat wordt versterkt door de samenhang tussen de onderdelen; het zijn fragmenten uit een totaal. Je raakt verwonderd door simpele dingen die je nauwelijks ziet. Voor mij komt het erop aan die ervaarbaar te maken.”

Kast - entree, 2012, variabel, hout, staal
Kast - entree, 2012, variabel, hout, staal

De objecten hebben iets vertrouwds, maar ze doen iets wat niet meer vertrouwd is.

Dat gezegd hebbende, blijkt alles in haar atelier op die manier op je in te werken. Niet alleen de sculpturale ingrepen die ze in de architectuur doet, maar ook de manier waarop een stekkerdoos zich toont, hoe voorwerpen op tafel staan, de opstapeling van materiaal dat ze gebruikt en zelfs de lichtval en schaduwwerking krijgen een beeldhouwkundige hoedanigheid. Lisa Sebestikova stelt je in staat om de alledaagse omgeving te zien als een beeldende interpretatie van de werkelijkheid. Je kijkt er anders door naar de wereld. Haar werk bewijst daarmee, ondanks het basale vorm- en materiaalgebruik, een morele betrokkenheid bij het bestaan. “Ik maak niet zozeer politiek of maatschappelijk geëngageerd werk, maar doordat het in een bepaalde context tot stand komt, verhoudt het zich wel kritisch tot hoe we leven.” 

In de afgelopen jaren is de beeldtaal van Lisa Sebestikova abstracter geworden. De verklaring daarvoor is dat ze de meubels te veel anekdotische associaties vond hebben. “Ik begon ermee vanwege de fysieke ervaring die ze veroorzaken, de grootte en het transformatievermogen. Ze zijn afgestemd op het lichaam. Ik vond dat mijn beelden niet te klein mochten zijn, en meubels hebben al een menselijke maat. Ze hebben ook een symbolisch gehalte die je verhaaltechnisch in kunt zetten. Je kunt er een magisch voorwerp van maken en ze naar een andere dimensie laten verwijzen. Ook speelde mee dat ik er makkelijk aan kon komen. Ik ging gewoon naar de kringloopwinkel. Langzamerhand wilde ik een meer eigen, op zichzelf staande beeldtaal ontwikkelen.”

Een site specific werk dat het idioom van die beeldtaal goed laat zien is het werk Yart uit 2017 in de tuin van het kasteel Geeraard de Duivelsteen in het Belgische Ghent. De tuin, waarvan ze een soort bad heeft gemaakt, ligt deels 3 meter diep beneden het straatniveau. Door op gelijke hoogte ‘in de lucht drijvende’ witte vormen te plaatsen, maakt ze de plek los van de oorspronkelijk functie, zodat je er op een andere manier naar kunt kijken. Ze verwijst onder meer naar het toekomstbeeld van de stijgende zeespiegel.

Waiting for the other shoe to drop, 2017, 30 x 26 x 1.7 m, hout, staal, polyester, PE, site specific in tuin van kasteel Duivelsteen in Gent
Waiting for the other shoe to drop, 2017, 30 x 26 x 1.7 m, hout, staal, polyester, PE, site specific in tuin van kasteel Duivelsteen in Gent


Opvallend in de werkwijze is dat Lisa Sebestikova bij het ontwikkelen van nieuw werk in foto’s fragmenten wegschildert en juist die verdwenen delen ruimtelijk opzet. Er komt iets tevoorschijn wat er niet is. In enkele recente installaties brengt ze in het oppervlak van haar sculpturale vormen uitstulpingen aan die een suggestie geven van wat erin schuil gaat, zoals in een archeologische afgraving het verleden zich aan het heden opdringt en eerdere levens zichtbaar worden in architectonische overblijfselen. 

Lisa Sebestikova: “De vraag is hoe je als kijker in kunt vullen wat niet zichtbaar is. Ik ben daarom in mijn vormgebruik op zoek naar een bepaalde mate van anonimiteit. Het gaat mij erom een situatie voor te leggen en niet het object. De vormen die ik maak of gebruik krijgen daardoor wel het karakter van een archetype. Ze vertegenwoordigen een veelheid aan begrippen en betekenissen, maar ze ontberen een directe verwijzing naar een bepaalde functie. De meubels deden dat natuurlijk wel. Voor mij is het nu belangrijk dat de objecten die ik gebruik hun functie verliezen. Zie je nu de ruimte of de dingen in de ruimte?”

Forming fluidity, 2019, 13 x 8 x 2,8 m, acrylic one, PU, verf, staal, kunstgras, site specific in Museum Beelden aan Zee
Forming fluidity, 2019, 13 x 8 x 2,8 m, acrylic one, PU, verf, staal, kunstgras, site specific in Museum Beelden aan Zee


Die vraag wordt in de tentoonstelling ‘Fragmenten van ritme’ in Galerie Franzis Engels aan de orde gesteld in relatie tot de schilderijen van Romee van Oers. De sculptureninstallatie bestaat uit een variatie op de door stalen buizen met elkaar verbonden objecten die verwijzen naar voorwerpen die Lisa aantrof op het strand in Scheveningen. Tegenover de geschilderde cadans aan alledaagse vormen van Romee van Oers gedragen ze zich anders dan in het museumkabinet in Beelden aan Zee. Ze bewegen zich door de ruimte in een slingerend lint, van laag naar hoog, als ritme en melodie op een notenbalk. Lisa Sebestikova stelde voor aan de tentoonstelling geluid toe te voegen, om na te gaan of daar een overlap met het werk van Romee van Oers kon worden gevonden.  “We houden rekening met een bepaalde soort route door de tentoonstelling, zodat er op sommige plekken meer en op andere minder te horen is. Het geluid reageert op beweging, dus als je helemaal stil staat, is het ook stil.” Het geluid is ontleend aan gereedschap en objecten die nauw verbonden zijn met het ontstaan van ons werk.” De schilderijen van Romee van Oers ruisen als de wind, de installatie van Lisa Sebestikova klinkt als de branding.

Forming fluidity, 2019, 13 x 8 x 2,8 m, acrylic one, PU, verf, staal, kunstgras, site specific in Museum Beelden aan Zee
Forming fluidity, 2019, 13 x 8 x 2,8 m, acrylic one, PU, verf, staal, kunstgras, site specific in Museum Beelden aan Zee


www.lisasebestikova.com

www.franzisengels.nl

Ook adverteren op mistermotley.nl? Stuur dan een mail naar maurits@mistermotley.nl