Image

Atelierbezoek: Chantal Breukers

14 Jun 2018 Alex de Vries

Ondergedompeld in de kunst

Elf jaar geleden raakte Chantal Breukers haar baan als docent tekenen en kunstgeschiedenis aan een middelbare school kwijt. Ze besloot opnieuw, en meer overtuigd dan ooit een atelier te huren en een volledig zelfstandige praktijk als beeldend kunstenaar te gaan voeren. Sindsdien heeft haar werk een sterke ontwikkeling doorgemaakt en heeft ze in de kunst een krachtige positie verworven.

Haar kunstenaarschap laadt ze op met activiteiten die ze onder meer in samenwerking met Jans Muskee organiseert: de reeks tentoonstellingen ‘I presume’ van DAK (Depot Algemene Kunst) waarin steeds werk van twee aan elkaar gewaagde kunstenaars in een spannende combinatie wordt getoond; ‘Ogenbliksem’, een reeks tentoonstellingen waarin een groep van tien vaste kunstenaars steeds wordt uitgebreid met een elfde gastkunstenaar; en 'Blind Date', een kortstondige expositie waarin tientallen kunstenaars werk op klein formaat in een verkooptentoonstelling aanbieden. Het belangrijkste blijft toch het eigen werk dat ze maakt.

Chantal Breukers tekent ieder onderwerp dat ze ter hand neemt met een aandachtig raffinement zonder onderscheid te maken in de uiteenlopende manieren waarop ernaar gekeken kan worden. Ze tekent het mannelijk geslachtsdeel met dezelfde precisie als een bosje bloemen. Alles wat zich voordoet in het menselijk bestaan benadert ze in haar werk met soortgelijke fascinatie. Waar bij veel kunstenaars het onderwerp van expliciete seksualiteit een heimelijk karakter heeft, hanteert Chantal Breukers een openlijke benadering. Het is niet zo dat ze zich niet bewust is van het taboe op het publiek tonen van geslachtsdelen en seksuele handelingen. Ze voelt zich er niet zomaar gemakkelijk onder, maar doorslaggevend is dat lust en seks net zo’n gemeenschappelijk goed vormen als honger en dorst: algemeen menselijk en door iedereen ondervonden. Waarom zou ze het dan buiten haar werk houden, ook als het voor haar persoonlijk een precair onderwerp is. Wat dat betreft zijn haar tekeningen ‘Verbind de punten met elkaar’ zeer instructief. Afbeeldingen die zijn ontleend aan Japanse Shunga prenten zijn daarin als een nummertekening voorgesteld die pas tot volledige openbaring komt als de genummerde puntjes in de juist volgorde met lijntjes worden verbonden. Ook maakte ze geborduurde – je zou bijna zeggen ‘genaaide’ - varianten van dergelijke scenes en in haar nieuwste tekeningen brengt ze die voluit in beeld, maar wel met de haar typerende intimiteit die al haar werk doordesemt. Het besef dat deze tekeningen kunnen worden opgevat als aanstootgevend, pareert ze met de openhartige zorgvuldigheid van haar verbeelding en de liefdevolle weergave ervan.

Chantal Breukers, 'Fruit Vinger'
Chantal Breukers, 'Fruit Vinger'

Chantal Breukers had al jaren het werken in grote maten achter zich gelaten (“omdat zoeken en uitproberen in het klein makkelijker en sneller gaat”) totdat collega-kunstenaar Harm Hajonides tijdens een atelierbezoek voorstelde op groot formaat te gaan werken. De suggestie van Hajonides maakte iets in haar wakker. Sinds twee jaar maakt ze weer grote werken, van 140 x 200 cm in kleurpotlood en aquarel. De samenhang tussen kunst en leven, tussen kunstgeschiedenis en actuele kunst, tussen het gangbare en het persoonlijke komt daarin uitzonderlijk tot zijn recht.

Chantal Breukers, 'Jurk'
Chantal Breukers, 'Jurk'

Chantal Breukers die opgroeide in Breda in een gezin met zes kinderen is in haar opvoeding altijd gestimuleerd om te doen wat ze zelf voor ogen had. Wel vroeg haar vader die historicus was altijd om uitleg voor de keuzes die ze maakt. Als ze kon motiveren wat ze wilde, werd haar niets in de weg gelegd. Van haar moeder die musiceerde en regelmatig huisconcerten organiseerde heeft ze het talent geërfd om mensen bij elkaar te brengen. Van jongs af heeft ze een beeldende interesse gehad, anders dan haar vier broers die meer voelden voor de muziek en haar zus die eerst het boekenvak inging en later vooral organisatorisch werk ging doen. Ze herinnert zich dat in het gezin tijdens de afwas vierstemmig werd gezongen en dat er altijd werd gepraat en gediscussieerd over literatuur en politiek, over ‘de ander’ en de wereldvrede. Na de middelbare school wilde ze evengoed dat bruisende en altijd volle ouderlijk huis uit: de kunst riep.

Van 1975 tot 1979 studeerde ze Tekenen en Textiele Werkvormen – door haar liefkozend de ‘opleiding knutselen’ genoemd - aan de Stichting Opleiding Leraren in Utrecht en van 1981 tot 1985 autonome kunst aan de Gerrit Rietveld Academie in Amsterdam. Tijdens deze studies kreeg ze twee kinderen en wist ze zich als alleenstaande moeder te handhaven als kunstenaar die in haar onderhoud voorzag door les te gaan geven op een middelbare school. Ze zegt daarover: “Hoe onnozel kon ik zijn te denken dat ik dat allemaal kon. Maar ik heb het nog gedaan ook.” Ze werd ook actief in kunstenaarsinitiatieven en was zeven jaar lang betrokken bij Begane Grond (nu BAK) waar ze met anderen het programma ‘Avonduren’ maakte. Tegenwoordig is ze betrokken als docent kunstgeschiedenis en hedendaagse kunst bij de Nieuwe Akademie Utrecht. Ook verzorgt ze een programma voor Instituto Buena Bista op Curaçao onder de titel ‘Art Is Who I Am’.

Chantal Breukers, 'Jeff en Damien te biecht'
Chantal Breukers, 'Jeff en Damien te biecht'

Chantal Breukers leeft haar leven volledig ondergedompeld in de beeldende kunst. Dat is in haar werk goed terug te zien. In haar tekeningen combineert ze persoonlijke ervaringen en interesses met beelden uit de kunstgeschiedenis die ze actualiseert en in een hedendaagse beelddialoog of conversatie opneemt. Een goed voorbeeld van die dialoog is haar serie ‘Twinsetjes’ waarin ze steeds twee kleine tekeningen van 13 x 18 cm combineert: een muiltje uit een schilderij van Fragonard naast een Shunga bewerking van een seksuele penetratie, een stilleven van wat fruit met een mond die aan een vinger zuigt, een blauw fietsje leunend tegen een banaan (ontleend aan een beeld van haar neef Tim Breukers) en een hand die een piemel beroert. Alles is met een verfijnd raffinement getekend, een vaardigheid die haar soms benauwt, omdat het zo plezierig en makkelijk oogt. Ze is ervoor bevreesd dat wat zo mooi lijkt, zich tegen haar kan keren, dus ze bevraagt voortdurend haar intenties. Ze start niet met een vooropgezet plan als ze aan een tekening begint, maar wel met een bepaald voornemen, zoals het tekenen van een naakte man tegenover een geklede vrouw. Ze wil op een goedmoedige manier tegenwicht bieden aan de overdaad van het vrouwelijk naakt in de kunst en plaatst mannelijk naakt uit de kunstgeschiedenis naast hedendaagse vrouwen met hun kleren aan. Die basisgedachte breidt ze dan uit met andere beelden die ze plukt uit haar eigen leven, de sociale media en de hedendaagse kunst.

Met name haar grote tekeningen doen zich daarom voor als conversation pieces in samengestelde collages waarin schijnbaar losse elementen verbinding met elkaar zoeken. Wat die verbinding is, openbaart zich vaak pas nadat ze de tekening heeft voltooid. Zo drong het tot haar door dat haar tekening ‘Het hondje van de hertogin van Alba’ over manieren van kijken gaat: het hondje uit het schilderij van de Hertogin van Alba van Francisco Goya kijkt de beschouwer vanuit het midden van de tekening onomwonden aan; de naakte mannelijke figuur ontleend aan Rafaël kijkt naar de jonge vrouw met rozerode bril die haar blik naar buiten wendt; in de ‘kopie’ van een werk van Julius LeBlanc Stewart van een vrouw met hond (uit zijn schilderij ‘Jagende nymfen’) is de focus gericht op een rode bal; in de serie van zes tekeningentjes van een vrouw die haar lippen likt zijn de ogen geloken en gericht op haar eigen spiegelbeeld. Deze samengestelde scène speelt zich af voor een gedecoreerd behang – geïnspireerd op een tentoonstelling van middeleeuwse miniaturen in Museum het Catharijneconvent - waar een fruitstilleven in is opgenomen. Al die elementen maken van de tekening toch geen zoekplaatje. Eerder zijn het richtingaanwijzers die aangeven welke kant je hiermee op kunt.

Chantal Breukers, 'Bal Paprika'
Chantal Breukers, 'Bal Paprika'

'Citroentje', Chantal Breukers
'Citroentje', Chantal Breukers

Het is overduidelijk dat de tekeningen van Chantal Breukers een vrouwelijke perspectief in de kunst vertegenwoordigen. Het is moeilijk voorstelbaar dat dergelijk werk door een man zou worden gemaakt. Zij neemt wat dat betreft ook stelling. Een van haar recente grote tekeningen is ‘And at the other end’ waarin ze een aangrijpende scene uit een documentaire over Louise Bourgeois heeft verbeeld. Bourgeois vertelt daarin dat haar vader door op een bepaalde wijze een sinaasappel te pellen van die schil een figuurtje vormde en tegen haar zei: “Oh dit kleine figuurtje is zo mooi. Ik denk dat het mijn dochter is. Kijk hoe lief ze is, maar vanzelfsprekend kan ze mijn dochter niet zijn, want mijn dochter heeft daar niets”, daarbij wijzend op de witte streng van de kern van de sinaasappel die als een piemel van het figuurtje een jongen maakte. Bourgeois voelde zich alsof ze ter plekke doodging: “Ik was geen man, ik was slechts een vrouw die daarbeneden niets heeft. Dat is alles, dat is het hele verhaal.” In de tekening van Chantal Breukers heeft ze de monoloog van Bourgeois helemaal uitgeschreven en we zien als in een storyboard het pellen van de sinaasappel en het vormen van het figuurtje naast de manipulatieve vader bij zijn dochter die als een willoos meisje over een fallus hangt. Dat Louise Bourgeois zich op die jeugd als kunstenaar ongeëvenaard heeft gerevancheerd is voor Chantal Breukers een van de redenen waarom ze in haar werk geen concessies doet, niet aan haar vrouwelijkheid, niet aan haar kunstenaarschap en niet aan welke man dan ook.

http://www.chantalbreukers.nl