Emancipatie

Lena van Tijen werpt de lens op vrouwelijke kunstenaars en hoe zij bezien worden. Aan de hand van Barbara Vissers tentoonstelling Superposition – In Search of the Elusive Elsa von Freytag-Loringhoven in het Kunstmuseum en Lena Dunhams recent verschenen memoires Famesick vraagt zij zich af: wat is erger, een naam die uitgroeit tot iets dat je ontglipt, of een naam die nooit echt gehoord wordt – als die twee überhaupt tegen elkaar af te zetten zijn?

Joost Jungsik Vormeer is al lange tijd gefascineerd door de doeken van Salman Toor: ‘Ik heb het gevoel dat ik in zijn schilderijen wil wonen.’ Toor portretteert op een intieme manier het leven van Zuid-Aziatische queer mannen. Nu er twee van Toors doeken in het Stedelijk Museum Amsterdam te zien zijn, staat Joost voor het eerst oog in oog met de schilderijen.

Onze cultuur trekt strikte grenzen rond de hokjes ‘man’ en ‘vrouw’ en laat vrijwel geen ruimte voor de mensen die zich aan deze tweedeling onttrekken. Dat toont het werk trying not to know … van Sharan Bala aan. Hen biedt totale openheid van zaken door hun medische dossier tentoon te stellen. Honderdzestig pagina’s tekst, over een kind dat in principe gezond is, maar toch is gemedicaliseerd, omdat hun lichaam niet is te reduceren tot onze binaire denkbeelden. Maurits de Bruijn ziet hoe Bala met dit gebaar het zogenaamde probleem terugkaatst naar de toeschouwer, naar de medici die hen in hun spreekkamer zagen, naar de maatschappij. ‘Het werk zegt: dit zijn jullie bedenksels, dit is jullie probleem, niet dat van mij.’

Mirthe Berentsen visited the Wissa Wassef Art Centre in Cairo, which was founded in 1951 by architect and educator Ramses Wissa Wassef and his wife Sophie Habib Georgi. At this exceptional place, carpets are woven, among other things. Wassef rejected prevailing ideas about education and art: hierarchy, comparison, and assessment. He wanted to prove that anyone can create art, regardless of age, background, or knowledge. Mirthe spoke with Yoanna Wissa Wassef and her daughter Taya Doss, two generations who now carry the responsibility for the centre. This interview is part of Mirthe’s Land zonder Grenzen series, about the art world, care, and parenthood.

Mirthe Berentsen bezocht het Wissa Wassef Art Centre in Caïro dat in 1951 werd opgericht door architect en pedagoog Ramses Wissa Wassef en zijn vrouw Sophie Habib Georgi. Op deze uitzonderlijke plek worden onder andere tapijten geweven. Wassef verwierp heersende opvattingen over onderwijs en kunst: hiërarchie, vergelijking en beoordeling. Hij wilde bewijzen dat iedereen kunst kan maken; ongeacht leeftijd, achtergrond of kennis. Mirthe sprak met Yoanna Wissa Wassef en haar dochter Taya Doss, twee generatie die nu de verantwoordelijkheid voor het centrum dragen. Dit interview behoort tot Mirthe’s Land zonder Grenzen-reeks, over de kunstwereld, zorg en ouderschap. 

‘Onder de oppervlakte roert zich iets. Het kolkt, suist en heeft een uitweg gevonden.’ Dat is Sound of Falling. Laure van den Hout zag de film en schreef een essay over de associatieve wijze waarop motieven samenkomen: palingen, graan, ‘warm’, stenen, vliegen, handen, de rivier. Het brengt het werk Still Water (The River Thames for Example) van Roni Horn in gedachten, waar voetnoten in het beeld een stream-of-conciousness van over elkaar buitelende gedachten oproepen.

Maurits de Bruijn las de roman Nova Scotia House waarin de vroege jaren van de hiv/aids-crisis gestalte krijgen én hij een onvergetelijke verwijzing ontdekte naar “Untitled” (Portrait of Ross in L.A.) van Félix González-Torres. ‘Dit werk is niet onbegrijpelijk of hermetisch, maar vlamt, is activistisch, was broodnodig in een tijd waarin mensen die hiv-positief waren niet de zorg of aandacht kregen die ze verdienden. Zeker niet in de VS. Die slinkende berg was een wanhoopskreet. De snoepjes schreeuwden: we sterven, we verdwijnen, als niemand voor ons zorgt.’

De maatschappelijke hang naar hekserij is terug van (nooit) weggeweest. Vanaf de middeleeuwen werden (voornamelijk) vrouwen beschuldigd van tovenarij, seksuele losbandigheid en duivelsaanbidding. Deze angst leidde tot tienduizenden martelingen en executies in Europa en Noord-Amerika. Dit doet Ivana Kalas de vraag stellen: als vrouwen die van hekserij beschuldigd waren zo’n vreselijk lot wachtte, waarom durven we onszelf nu dan de identiteit van heks aan te meten?

In Plum Road Tea Dream komen gaming en trauma op wonderlijke wijze samen. Samuel Baidoo creëerde een game én voorstelling. Een zogenaamde walking simulator, waarbij gaat het niet om schieten en vechten maar om ontginnen en ontdekken. Wie gaming associeert met escapisme en afzondering, stuit dankzij deze voorstelling op onverwachte lagen, waarin discriminatie en queerness een onvergetelijke vorm van troost vinden. Plum Road Tea Dream is te zien tijdens het Beyond the Black Box-festival in de Brakke Grond.

Deze week is Jonathan Hielkema te gast bij Kunst is Lang. Hij maakt films, installaties en boekjes. De thema’s die zich aandienen zijn onderwerpen die hem zorgen baren: de uitdagingen van het kunstenaarsleven, de vraag of hij op een toxische manier mannelijk is, of de polarisatie in Amerika die door de media wordt gevoed en uitvergroot.

‘Wanneer de zon ondergaat, neemt hij het licht met zich mee. Op ons, op dat deel van de aarde waar wij staan, valt minder en minder licht. We zien nog wel kleuren, maar vooral aan de hemel, want voor de tinten om ons heen moeten we meer moeite doen. We moeten dichterbij komen. Doordat het licht zich terugtrekt, hellen wij naar voren, komen we nader. En dat hellen is een lichamelijk, open gebaar. Beschijn me, ik kijk naar je, ik geef me. Je hebt me.’ Barbara Collé bezocht de tentoonstelling Sun don’t rush to be red, Son don’t rush to be read in TENT, raakte ontroerd en zelfs een beetje verliefd.