Een digitale plek om te rouwen, een game met helende krachten – over Plum Road Tea Dream van Samuel Baidoo

In die reeks, die draait om kunstwerken die het daglicht (nog) niet hebben gezien, vertelde Samuel over de rol die het digitale game-universum voor hen speelt. Het gaat hen om de nood aan veiligheid, nieuwe rituelen, ruimte om te kunnen rouwen. Rouwen om iemand die sterft, maar ook om delen van jezelf die veranderen, die je verloren bent. Dat was wat de wereld van gaming hen had gegeven en Plum Road Tea Dream was Samuels manier om iets terug te geven, om een game te ontwerpen die is gestoeld op deze zachte, droomachtige thema’s van zelfonderzoek.
Ik had niet eerder over deze zachte krachten gehoord in relatie tot het domein van wat in mijn adolescentie nog ‘computerspellen’ heette. Toen werd ik omringd door Prince of Persia, Doom en Street Fighter: games die weliswaar om de dood draaiden maar zeker niet om rouw. In die fictionele werelden was het de opdracht om zoveel mogelijk medespelers af te maken, in elk geval zelf niet komen te overlijden of op z’n minst iemand knock-out te schoppen tot er gepixeld bloed viel.

De reden dat Samuel in onze podcastreeks opdook, was dat zijn dossier of subsidie-aanvraag niet was gehonoreerd. Achter die afwijzing leken beperkende en hiërarchische ideeën over kunst en gaming schuil te gaan. Hoe dan ook, inmiddels heeft Plum Road Tea Dream groen licht gekregen. Het project bestaat uit een daadwerkelijke game, binnenkort te koop en dus te spelen, een aantal sculpturen en een theatervoorstelling. Van laatstgenoemde vorm zag ik onlangs een try-out.

Een verduisterde ruimte, glimmende kussens, zitzakken. Samuel zit links, bereidt thee. Twee gamers achter schermen. De een kent het spel en loodst de ander door het universum dat Samuel samen met game-developer Pepijn Willekens ontwikkelde. Zo echoot deze voorstelling de vorm van Twitch, een livestreamplatform waarop gamers laten zien hoe ze zich door bepaalde spellen heen worstelen. Achter de twee spelers worden hun acties op een groot scherm geprojecteerd.
Samuel maakte sculpturen die Pepijn in de game een digitale pendant gaf. Zowel de sculpturen als hun gameversie zijn te zien tijdens de theatervoorstelling. Omdat Samuel met klei werkt, krijgt de game een eigen handschrift, een zachte toets, een tastende beweging. Hen wou hun eigen esthetiek kiezen. Niet de blokken van minecraft, maar organische kronkels.

Plum Road Tea Dream behoort tot het genre van de walking simulators, daarbij gaat het niet om acties zoals schieten en vechten maar om wandelen, ontginnen, ontdekken – om interactie met de omgeving, om avontuur. Dit soort spellen is voorzien van een narratief, in het ontrafelen daarvan zit de opwinding.
Dit spel dat Samuel ontwikkelde, cirkelt rond zeven sanctuaries, of veilige havens. Een van die havens wordt gevormd door een appartement vol planten. Daar ontmoeten we bewoner S., de avatar van Samuel, die instructies geeft hoe voor de planten te zorgen. Het heeft een vervreemde werking op me, omdat de doelmatige, meetbare agressie van de games van weleer hier ontbreekt. Als de player een plant verpot, een andere water heeft gegeven en weer een andere in het volle licht bij het raam heeft geplaatst, vertelt bewoner S. een verhaal – bij wijze van beloning of als teken van gewonnen intimiteit.
Het is niet zozeer een verhaal, maar een ontboezeming. Het soort pijnlijke jeugdherinnering dat alleen dierbaren te horen krijgen. Een vader die zijn kind afwijst, omdat het kind niet voldoet aan heteronormatieve verwachtingspatronen, en de ouderfiguur laat daarop agressie gelden. Een pijn dus, die zoveel queer mensen kennen. Een reden waarom veel van hen hun heil in games zoeken.

Een ander heiligdom wordt gevormd door een serie foto’s die Samuel maakte van zonsopgangen, in een poging mensen van kleur te herdenken die door politieagenten werden vermoord. Iedere foto draagt de naam van een van hen. Trayvon Martin, Breonna Taylor, George Floyd. Op dit moment komt zoveel samen. Het politiegeweld jegens mensen van kleur, de pijn die dat aanricht bij mensen van kleur aan deze kant van de oceaan, het ritueel waar hun pijn mag samenvloeien, het podium waarop dat gebeurt, en wij – het publiek. Het publiek, dat er getuige van is, maar zoveel meer wordt.

In Plum Road Tea Dream komen trauma en coping op wonderlijke wijze samen, in een behaaglijk kunstwerk, in een vorm die me, voordat ik het werk ervoer, afstandelijk leek. Het hoort eigenlijk niet te werken: kijken naar twee mensen die zich overgeven aan een computerspel, én geraakt worden door wat ze beleven. Wat maakt dat dit totaalwerk zich in je nestelt is dat het gamen, dat we meestal associëren met escapisme en afzondering, terwijl dit spel confronterend, juiste ruimte schept voor het doorwerken van rouw en invoelbaar maakt dat iedereen die iets wil doorwerken een getuige nodig heeft.

Plum Road Tea Dream is te zien tijdens het Beyond the Black Box-festival in de Brakke Grond. Van 12 t/m 15 februari staat de Brakke Grond in het teken van dit festival en zijn er naast Baidoo’s performance nog veel meer werken te zien van makers die niet binnen de kaders van theater, dans, beeldende kunst of digitale media opereren, maar ertussenin en er voorbij.
Een dagpas voor Beyond the Black Box kost 25 euro en een passe-partout voor vier dagen 45 euro (voor studenten, scholieren en met CJP-houders zijn er gereduceerde tarieven).
Klik hier voor meer informatie.