Een winter van blauwe en witte stof – over House of Hope van Marjolein Busstra

Het is die uitzonderlijk liefdevolle aanpak die de Waldorfschool House of Hope kenmerkt. Manar en Milad runnen de basisschool in al-Eizariya, een stad op de Westelijke Jordaanoever. In de documentaire die dezelfde naam als de school draagt, volt Marjolein Busstra het stel en legt hun werkzaamheden vast, hun gezinsleven, hun alsmaar toenemende zorgen wanneer na 7 oktober 2023 het aantal wegversperringen toeneemt, de IDF-militairen steeds dichterbij hun huis geraken, bommen op hun wijk neerdalen. Rotsblokken zijn het, midden op de weg, die Milad geïrriteerd zijn auto doen keren.

Te midden van die alsmaar toenemende storm aan bezettingsgeweld en de genocide die zich in Gaza ontvouwt doet het echtpaar er alles aan om de kinderen die ze lesgeven een plek te bieden waar genezing kan plaatsvinden. Alles suggereert: dit is een veilige haven. Hier word je gezien. Hier mogen emoties worden getoond.
Een jongetje vertelt dat zijn tweeëntwintigjarige broer midden in de nacht is gearresteerd en zonder rechtmatige reden wordt vastgehouden in een Israëlische gevangenis. Als Manar hem naar zijn gevoelens vraagt, hangt hij een sensationeel verhaal op, lacht hij, en die lach verraadt zijn pijn.

Binnen het vrije schoolonderwijs dat is gestoeld op de ideeën van Rudolf Steiner staat de verbeeldingskracht en creativiteit van de leerlingen centraal. Dat zien we terug in de knutsellessen, het zingen. Er is aandacht voor de ontwikkeling van sociale kwaliteiten, we zien kringgesprekken waarin de jonge kinderen in al hun schuchterheid leren hun emoties te benoemen. Voortbordurend op die idealen biedt deze uitzonderlijke Palestijnse school ruimte voor pacifisme en traumaverwerking.
In ieder kringgesprek breekt de bezetting in. House of Hope laat zien dat het basisschoolleven van deze kinderen allerminst is los te weken van de oneindige onrechtvaardigheid waarbinnen ze opgroeien. We zien het al in de openingsscène die het schoolplein vol kinderen toont terwijl ze in koor een gebed opdreunen dat verhaalt over Martin Luther King, over onderdrukking, racisme, geweldloosheid.

De regisseur spint haar film rond twee terugkerende rituelen.
We zien Manar en Milad een aantal keer afscheid nemen van hun tienerzoon. Ze waarschuwen hem voor de checkpoints op zijn route, dragen hem op voorzichtig te zijn, vragen hem of hij alles bij zich heeft. De routine duurt zo lang dat de scènes verraden dat de twee ouders hun kind nauwelijks durven loslaten, ze hem het liefst zouden thuishouden.
De andere ankerpunten van House of Hope worden gevormd door de momenten waarop Manar samen met een andere docent een seizoenstafel opmaakt. Ze hangen een gele, vilten zon op. Draperen een zee van lichtblauwe voile. Een bootje dat zo groot is als een handpalm. Schelpen. Terwijl Manar het geheel organischer probeert te laten lijken, de dunne stof tot zee dirigeert, zegt ze Zo kunnen de kinderen zich iets voorstellen bij de zomer.
Zo wordt niet alleen een poging gedaan om de ontoegankelijke wereld buiten de bezette Jordaanoever binnen te laten komen, maar ook iets van schoonheid, van normaliteit. De herfsttafel is dieporanje, gevuld met dennenappels en pompoenen. Het wintertafereel krijgt gestalte door een diepblauwe stof en witte, niervormige stukjes vilt die sneeuw suggereren.

Op een Nederlandse school zou de winter op precies dezelfde manier worden gerepresenteerd. Het is een collectief, sprookjesachtig, kolderiek idee van winter dat hier vorm krijgt. Maar in Palestina krijgt deze scène, zoals alle scènes van House van Hope, een wrange lading. Deze blauwwitte winter is in alles ver verwijderd van al-Eizariya. Het tafereel op de seizoenstafel strookt niet met de weersomstandigheden, niet met de binnenwereld van de leerlingen – want zij denken aan hele andere dingen – en bij de toeschouwer groeit de angst dat het tafereel evenmin aansluit op hun mogelijkheden.

House of Hope draait op IDFA, klik hier voor tijden en tickets.