‘Het landschap blijft me vinden’ – in gesprek met Marieke van Ringelesteijn

Ik word graag vroeg wakker, want tijd is voor mij heel belangrijk om goed te kunnen werken. Ontbijten en dan zo snel mogelijk naar boven. Soms lees of schrijf ik nog even voor ik aan de slag ga. Ik werk veel met mijn handen, puur het fysieke van de olieverf op het doek en experimenteren. Ik heb zoveel mogelijk doeken klaarstaan, en als ik iets nieuws heb gevonden op het ene doek, pak ik meteen het volgende. Zo kan ik met een grote vaart doorwerken.

Zeker, dan gooi ik er een hele hoop terpentine overheen en laat ik het afdruipen, dan zit de intentie tenminste nog in dat doek. Het is ook mooi omdat je nog een beetje kunt zien wat je daarvoor hebt geprobeerd. Daar reageer ik dan weer op.
Kleinere doeken zijn een aanloop voor de grotere. Ik moet ook zelfvertrouwen opbouwen, het moet in mijn handen gaan zitten voordat ik aan zo’n groot, leeg doek begin. Meestal breek ik dat meteen met een bruine of rode laag, of een horizon. Het begin is heel intuïtief, een soort trance, met grote gebaren waar ik nog niet veel over nadenk. Op het einde werk ik juist heel geconcentreerd. Dan denk ik: het heeft nog precies dit nodig en dat moet ik heel goed opzetten. Dan is het af.

Nee, juist niet. Aan het begin van mijn tijd aan de HKU dacht ik dat er iets ‘goeds’ en iets ‘fouts’ was, bijna wiskundig. Ik verwachtte dat mijn docent zou zeggen wat ik moest doen, zoals ik op de middelbare school gewend was geweest, maar in het kunstonderwijs werkt dat heel anders en dat vond ik aan het begin heel lastig. Ik dacht dat er een gouden greep bestond, die ik nog moest vinden. Ik heb toen een jaar overgedaan en toen pas kon ik mijn eigen formule ontdekken en accepteren dat ik fouten mag maken. Daarvoor was ik veel te perfectionistisch.

Nee, hoewel ik er wel ben binnengekomen met het idee dat ik schilder was. Ik heb altijd al getekend en geschilderd, ook vóór de HKU. Zo volgde ik bijvoorbeeld een jaar schilderles bij de vrouw van de organist uit onze dorpskerk. Tijdens de opleiding kreeg ik ook fotografieles en in mijn tweede jaar was ik ervan overtuigd dat ik fotograaf zou worden. Collage pas ik trouwens nog steeds graag toe. Ik heb mezelf altijd als 2D’er gezien, installatie of film ligt me niet. Op een gegeven moment moest ik kiezen en schilderen voelde voor mij het duidelijkst.

Grond, lucht, een horizon: dat is de basis waarop ik reageer. Daarbovenop komen geabstraheerde vormen van bijvoorbeeld de landbouwmachines die hier in de schuren staan: messen, punten, rare vormen. Ook stippen komen terug; die zijn ooit ontstaan doordat ik met mijn vingers te dunne verf op een mislukt doek smeerde.

In mijn derde jaar werkte ik voor het eerst met olieverf. Ik begon met rood en later kwamen daar roze en blauw bij. Roze is gebleven. Ik ben tijdens het werken niet bezig met wat een kleur betekent, ik zoek vooral iets wat spanning oplevert. Pas achteraf, toen ik hier op het platteland weer om me heen keek, zag ik dat het rood, het oker en het groen al in dit landschap zitten. Er staat een rode boerderij. Alleen roze zie je hier nergens.

Juist omdat het er niet in past. Ik voel me soms vervreemd van deze omgeving en zo voelt dat roze ook: het hoort er intuïtief niet bij en ik zet het er toch in. Het is ook gewoon mijn favoriete kleur. Achteraf denk ik dat het een manier is om mezelf toch terug in dit platteland te plaatsen. Tegenover het rode, stekelige, zet ik dat roze als iets zachts. Die spanning wil ik erin houden.

Het afgelopen jaar heb ik veel naar het werk van Joan Mitchell gekeken. Zij draagt het landschap ook met zich mee, voor haar is het een vertaalmiddel van haar innerlijke wereld en dat herken ik heel erg. Ze is ook een purist met olieverf, wat ik bewonder. Al voor mijn studietijd bewonderde ik Charlotte Salomon enorm, om hoe zij haar leven vertaalde naar beeld. Heel anders dan wat ik doe, maar het heeft me altijd geïnspireerd. Verder haal ik veel uit de muziek van Sun Kil Moon en uit fictie van vrouwelijke schrijvers zoals Joan Didion en Mensje van Keulen. Ik schrijf zelf ook en dat vloeit onbewust mee in het werk.

Ik ben zelf veel bezig met wat ik zie. Kunst spreekt volgens mij voor zich. Filosofische taal rondom kunstwerken voelt voor mij als een barrière. Al is het misschien een goede tekst, het voelt opgelegd, alsof er ineens een filosoof moet worden aangehaald. Je creëert zo een kleine kring van mensen die het begrijpen en of ze het echt begrijpen is dan nog maar de vraag.

Ik ben altijd geïnteresseerd geweest in handschriften, handtekeningen en graffiti. Sommige vormen en lijnen in mijn werk komen voort uit deze interesse. Cy Twombly is daarom een van mijn favoriete kunstenaars. Zelf schrijf ik vooral in mijn dagboek. Dat voedt het schilderen, omdat ik de emoties en herinneringen dan helder voor de geest heb. Ik schrijf en dan schilder ik, dat vloeit over in elkaar.

Ja, dat vind ik soms raar. Ik bezocht laatst een groot museum. Er hing prachtig werk, pas in de kelder bleek dat het deels gekocht was met de opbrengsten van de slavernij en de tabaksindustrie. Heel heftig. Dus ik vroeg me af: waarom maak je daar dan niet een hele tentoonstelling van, in plaats van het zo weg te stoppen? Het voelt als een manier om als instelling aan de goede kant van de geschiedenis te blijven staan, zonder het echt te verwerken als hoofdzaak.

In België is het kunstonderwijs anders, de kunstacademie is daar een opleiding op universitair niveau. Dus moet ik eerst een pre-master doen om tot de master toegelaten te worden. Daar staat de theorie in dienst van de praktijk en dat is precies wat ik wil.
Ik vond het moeilijk om in Utrecht mijn plek te vinden. Ik was jong en best angstig toen ik daar begon, dus ik stapte niet overal op af. Antwerpen lijkt me een stad waar ik waarschijnlijk beter bij aansluit. Ik zit er ook dichter bij mijn ouders en met mijn rijbewijs kan ik makkelijk heen en weer. Ik wil er sociaal actiever worden dan ik in Utrecht was, waar ik op mezelf en mijn vriendengroep gericht was. In Antwerpen wil ik vooral mijn eigen studiopraktijk opbouwen. Wat daar uit gaat komen, weet ik nog niet.