Het tijdperk van de man (is over) – drie werken uit Beyond the Manosphere

22 april 2026

Nee, Beyond the Manosphere is geen tentoonstelling die de manosphere etaleert of bekritiseert. De ondertitel Masculinities Today onthult meer. De zalen van het Stedelijk Museum Amsterdam zijn namelijk ingericht als podium voor de hedendaagse man en de kunstenaars die hem bezien. Maurits de Bruijn, schrijver van de roman Man maakt stuk, schreef drie teksten voor de audiotour van Beyond the Manosphere, die vast een tipje van de sluier oplichten.

Beyond the Manosphere benadert de man als onderwerp, als beeld, esthetiek, motief, als poging, als fenomeen dat aan verandering onderhevig is, zelfs als iets waar we om kunnen lachen. Maurits de Bruijn selecteerde voor de audiotour, waar verder Simon(e) van Saarloos en Lilian Stolk, Sjef van Beers en Margarita Osipian van The Hmm aan meewerkte, drie werken die een uitgesproken verhalend karakter hebben.
EMIRHAKIN verzamelde een reeks readymades in de vorm van parfumdoosjes met flink gegenderde merknamen. Mannelijkheid en vrouwelijkheid die zo op te sprayen is, dus. Sophie Calle’s Bathrobe leest post #MeToo als een cautionary tale waarin macht een ding opzich wordt, dat in elke intieme relatie een plek krijgt. Divorced, father of two van Bruno Zhu leent de esthetiek van heteronormativiteit om een verhaal te vertellen waarin toenadering en eenzaamheid onlosmakelijk aan elkaar verbonden zijn.

EMIRHAKIN – Sillage

Het knappe aan Sillage is dat het meteen een wereld oproept. De winkels waar deze parfums worden verkocht, het type man dat deze geuren draagt, de manieren waarop hij probeert te verleiden. Andere universums worden ontsloten door de iconische namen van deze parfums. Die merknamen klinken voor mij ook als onmogelijke opdrachten aan de hedendaagse man. Die moet ‘Extremely Hot’ zijn, een ‘Macho’, hij moet ‘Bold’ zijn, maar ook ‘Bad’ en toch ‘Brave’. Hij moet een ‘King’ zijn, een ‘Pioneer’, en het liefst ‘Liberal’. Door al die grootse woorden te zien als opdrachten, wordt duidelijk hoe beknellend, lachwekkend en directief we omgaan met mannelijkheid en vrouwelijkheid. Ze zetten de hedendaagse man en vrouw klem, net zoals de parfumdoosjes zijn ingekapseld in het cellofaan. En wat die woorden daadwerkelijk betekenen, wat gender nou precies is of moet zijn, blijft net als deze geuren, een volledig ongrijpbaar gegeven.

Sophie Calle – The Bathrobe

Ik heb badjassen altijd nogal perverse dingen gevonden. Ik begrijp niet waarom iemand niet naakt wil zijn, maar ook niet gekleed. En waarom iemand in dat schemergebied wil verblijven, zelfs als daar anderen bij zijn. En het gemak, het liederlijke, het luie, dat uitgaat van het bezitten van zo’n ding. En natuurlijk het gevaar dat de panden van die jas openvallen en een uitzicht bieden op lichaamsdelen die beter verborgen hadden kunnen blijven.
De kracht en dreiging van The Bathrobe gaat voor mij schuil in die vierde zin. He was wearing the same bathrobe as my father. Ik zie meteen een jonge vrouw voor me die een vorm van bescherming verdient, en die waarschijnlijk niet krijgt. He became my first love detoneert dan ook sterk met die zin, brengt die vergelijking met een vader en het idee van een geliefde veel te dicht bij elkaar. De vrouw lijkt die afstand proberen in stand te houden door de man in de badjas te vragen zich nooit van voren te laten zien als hij naakt is, om zo wat van haar ingeleverde macht terug te grijpen. Dat voortdurende schakelen wat in deze tekst plaatsvindt, schijnt heel knap licht op hoe de verleidingsfase ook een vorm van onderhandelen is.

Bruno Zhu – Divorced, father of two. We met twice. He was seeing another man. He was not in love with him. He said I could make him do things he wouldn’t do like kissing on a first date. He said I was dangerous, and I said he was dangerous too. He liked the sound of my voice, and I liked the risk he took by listening to it. We said goodbye on the phone, one kiss after the other

Het patroon op deze wonderlijke opbergdoosjes is dat van ouderwetse gordijnen, een truttig behang, het zeil waarmee de binnenkant van een ladekast is bekleed. De titel van dit werk leest als een kortverhaal, als een bekentenis, als een geheim dat zich aan de toeschouwer openbaart, zolang de deksels van deze opbergdoosjes zijn gelicht.
Het werk lijkt opdracht te geven, om de afstand tussen de titel en deze dozen te overbruggen, een soort puzzel te zijn. Als ik dat doe, kom ik uit bij het huwelijk dat de gescheiden vader van twee achter zich heeft gelaten. Ik denk aan de gordijnen die in het huis hingen dat hij met zijn gezin bewoonde, aan het behang op ouderlijke slaapkamer, aan de bekleding van de kasten. Maar ik denk vooral aan de suggestie dat alles een plek heeft, een bestemming, een vakje, een doosje, aan de heteronormatieve illusie dat op ieder potje een deksel moet passen.