Miljarden vleeszakken die denken dat ze orde hebben uitgevonden, terwijl hun oncontroleerbare ingewanden een heel ander verhaal vertellen

Dat woord dat daar dan zo naakt ligt, waarover we die nette afspraken hebben, heeft vervolgens een grote stuwkracht. Je spreekt het uit, en voor je het weet brengt het een kettingreactie aan gevolgen teweeg. Een woord kan iets laten eindigen, iets laten beginnen, iemand beledigen, traumatiseren, dichterbij brengen, een relatie verkeerd doen groeien, een relatie goed doen groeien, valse hoop geven, onbegrip veroorzaken, een eerste ontmoeting veroorzaken, een eerste indruk doen verpesten, vaarwel wensen, verwonden, doden, troosten, beloven, vertrouwen schenden, repareren, confronteren, ergens omheen draaien, beledigen, de werkelijkheid omdraaien, kalmeren, aantrekken, onbelangrijk maken, iemand in een neerwaartse spiraal slingeren, rechtpraten, beschadigen.

Dat woord kan een drankje tevoorschijn brengen, een reis starten, iemands laatste woord zijn, afstoten, ontslaan, racistisch gewelddadig zijn, seksueel gewelddadig zijn, doden, olieprijzen doen stijgen, doden, olieprijzen doen zakken, doen verdwalen, een dynamiek bepalen, beleid veranderen, wetten veranderen, een bombardement starten, een oorlog beëindigen, dehumaniseren, een genocide veroorzaken, onveilig maken, doden.

In mijn werk gebruik ik het woord als symbool voor maatschappelijke afspraken. Woorden als wapens van een abstract afgesproken systeem dat je hoort te leren en gebruiken om mee te mogen doen met ‘de samenleving’. ‘De samenleving’ waar ik deel van uitmaak, en waar woorden als wapens worden ingezet, is op dit moment zodanig destructief, zodanig mislukt, zodanig duister, dat ik het woord samen-leving bijna niet durf te typen. Het voelt uitgeput, volledig verbruikt, volledig misbruikt.

Het lijkt erop dat het weinig goeds heeft gebracht om het samenzijn op deze aarde te systematiseren zoals we dat hebben gedaan. We bevinden ons helemaal niet in een ‘beschaving’, die de netjes ingerichte systemen en afspraken beloofden, en waar de mensen die profiteren van de huidige wereldorde zo graag naar verwijzen. In plaats daarvan begeven we ons in een dikke duistere donkere drek.

De drek zit waar mijn familieleden in Iran worden aangevallen van verschillende kanten, terwijl mensen in de diaspora ruzie maken over woorden en narratieven, en precies die woorden en narratieven het moorden veroorzaken. De drek zit daar, waar het geld dat ik verdien met mijn performances via mijn Belastingaangifte in wapens gepompt wordt. Drek zit waar mijn woorden ‘ik wil graag die telefoon kopen’ kinderen in kobaltmijnen doden. De drek zit in het enerzijds ervaren en veroorzaken van ondenkbaar leed en het anderzijds bewust zijn van de nietigheid van het bestaan. De drek zit in het niet meer begrijpen welke acties tot welke gevolgen leiden, of dat wel begrijpen maar het niet onder ogen willen komen. De drek komt uit de destructieve, uitsluitende, moordende afspraken, en in de tragische schijn dat die afspraken orde scheppen. Drek is de zware lucht, de verstikkende modder, de stroperige, druipende beklemming, de trekkende wanhoop die door de barsten van de mislukte samenleving gutst.

In mijn performances verhoud ik me tot die drek. Ik zoek manieren om er vorm aan te geven, om ermee te spreken, om de drek te betreden. Ik zoek naar manieren om het publiek, mijzelf, de makers, de spelers fysiek de drek in te zuigen, zodat we niet anders kunnen dan toegeven dat we er diep in vastzitten en noodgedwongen met die drek moeten meebewegen. Ik zoek niet naar afstompende hoop om in te schuilen, maar naar een manier om in de verdoemenis te bewegen.

The ruin glares at us with the horror of its abandonment. It’s not easy to know how to make a life, much less avert planetary destruction. We can still explore the overgrown verges of our blasted landscapes. – Anna Tsing 

Juist omdat ik die drek in wil gaan, kijk ik graag naar het woord. Naar het symbool voor die nette afspraken die zo hard hebben gefaald. Maar in plaats van dat woord direct te gebruiken en het falen van de afspraken met woorden te benaderen, kijk ik graag om het woord heen, na het woord, tussen het woord in, en naar dat wat zich vlak vòòr het woord afspeelt. Mijn werk focust daarom op lichaamsgeluiden.

Menselijke lichaamsgeluiden hebben geen boodschap aan afspraken. Ze ontdoen de grenzen tussen lichaam, omgeving, mens, dier, dood, en leven. Ze sijpelen overal doorheen. Je darmen borrelen tijdens een presentatie en iedereen denkt aan je organen en je poep terwijl jij alle puntjes van slide zes afgaat. Ze borrelen opnieuw en je beseft dat je van gas en weefsel gemaakt bent en dat het verderf al in gang is gezet net als bij de lichamen die in de grond verdwijnen. Je schreeuwt na je teen te stoten en je klinkt als de gans die overvliegt. Je zucht uit frustratie en iemand tegenover je ademt jouw natte zucht in. Je ademt scherp in om iets te zeggen maar je stokt bij het besef dat wat eruit wil kan doden.

De volledige ontkenning van grenzen, afspraken en netheid maakt dat menselijk bijgeluid passend materiaal is om de drek in de ogen te kijken. Het is alsof menselijk bijgeluid de drek-intelligentie begrijpt. Poreus, animalistisch, druiperig, chaotisch, vies. Lichaamsgeluiden doen ons relaxen in de duisternis. Maar in plaats van het volledig overgeven aan die duisternis, vind ik het het meest tergend, het meest tragisch, en het meest reëel, om de restanten van de gefaalde nette afspraken voelbaar te maken en ons eraan vast te klampen terwijl we in diepe drek zitten. In mijn performances gebruik ik daarom de structuren van onze gesproken taal, de systematiek ervan, het gesprek zoals ‘wij’ dat kennen om de lichaamsgeluiden tot drek-taal te maken.

In GUT (2023) zijn darmgeluiden aan het woord. In deze soloperformance, gespeeld door Manuel Groothuysen, zien we stuiptrekkingen van wat ooit een mens was, een guthuman. Een guthuman is een persoon uit een fictieve maatschappij waarbij de darmen de lichamen van hun host hebben overgenomen. Guthumans zijn undead, dood maar geanimeerd door hun darmen waardoor ze onregelmatig, fragmentarisch en grillig bewegen en continu afgeleid raken. Het denken, handelen, communiceren, drinken en dansen van een guthuman, het zijn allemaal restanten van een mens die ooit ‘controle’ had, en deel uitmaakte van dat nette systeem van afspraken en woorden.

Om dit te bereiken heeft de performer een speciale microfoon op zijn buik waardoor zijn darmgeluiden kraakhelder klinken in zijn oren. Ditzelfde geluid hoort ook het publiek live door koptelefoons: plopjes, druppeltjes, gasjes, scheetjes. De performer volgt een set aan regels, een score, in choreografie en spel. Hij maakt zichzelf zo leeg mogelijk van agency, van eigen gedachten en gedragingen, en wordt een lege huls.
Deze lege huls staat klaar om geanimeerd te worden door de darmen. Zodra er een plopje komt, wordt een deel van zijn score getriggerd: hij mag een specifieke belichaamde gedachte toelaten en bij die gedachte een specifieke beweging toelaten. Die gedachte en beweging duren kort, en het lijkt alsof ze onder water gebeuren; een armbeweging met een snel begin, en een langzaam einde. Een gedachte die start, en dan stilletjes wegdobbert. Als een anemoon starten de bewegingen in de bovenste uitersten van het menselijk lichaam: de handen, armen en het hoofd. De nek, ruggengraat, en benen volgen gehoorzaam.

Als regisseur vraag ik de performer om die belichaamde gedachtes uit verschillende lagen te putten; dat kan relationeel zijn (bv. iemand in het publiek of een imaginair persoon zien en vragen willen stellen), of situationeel (bv. jezelf inbeelden dat er een grote zee de ruimte in komt vloeien), het kan karakteristiek zijn (bv. ineens een oud mannetje worden), ruimtelijk (bv. een kabel op de grond zien en er een mening over hebben), of glitchy (bv. een ongewilde spiersamentrekking in het gezicht en armen).

Een belangrijk aspect van de score is dat ieder spoor aan belichaamde gedachtes maximaal drie darmgeluiden lang mag duren, het vierde geluid moet de performer weer op een nieuw spoor brengen. Bijvoorbeeld: plopje 1 [de performer ziet iemand]; borreltje 2 [de performer beseft dat hij diegene kent]; scheet 3 [de performer lijkt zich af te vragen waarvan hij diegene kent]; gasje 4 [de performer speelt dat zijn vingers raar voelen]. Met veel darmgeluiden krijg je een wilde, chaotische figuur die in een hevige stroom wisselt tussen de ruimte, publiek, lichaam, en zijn innerlijke beleving. Met weinig geluid krijg je een lege huls die wacht op sturing van zijn darmen.

In GUT wordt het systeem van woorden, de woord-zin-afspraak-logica, dus letterlijk in conflict gebracht met darmgeluiden. Zo keert het lichaam binnenstebuiten en spreekt het gedrag een drek-logica. Alles behalve de darmgeluiden wordt onbruikbaar; rationaliteit krijgt nauwelijks nog een kans. De menselijke taal en de sociale mechanismen zoals wij die kennen, schemeren er nog maar net doorheen. Met die spanning tussen nette afspraken en drek wordt de absurditeit voelbaar dat de mensheid bestaat uit miljarden vleeszakken die denken dat ze orde hebben uitgevonden, terwijl hun oncontroleerbare ingewanden, broeinesten van rottingsbacteriën, een heel ander verhaal vertellen.  

It is thus not lack of cleanliness or health that causes abjection but what disturbs identity, system, order. What does not respect borders, positions, rules. The in-between, the ambiguous, the composite. – Julia Kristeva, Powers of Horror

 Na GUT maakte ik in 2024 de performance GRUNT. In GRUNT spreekt de death growl, de diepe, donkere, dreunende, borrelende keelklank die wordt gebruikt in metal muziek. We zien een vrouw die zoveel geweld heeft gezien, meegemaakt en gepleegd, dat haar woordelijke communicatie volledig is omgevormd tot lange growl klanken. Haar ontmoeting met het publiek is direct. Ze lijkt teder met je te willen praten, maar uit haar keel komen alleen maar duistere, luide, gewelddadige klanken. Ze lijkt een grapje te willen maken, maar haar gelach slingert kanonmatig de ruimte in. Haar lichaamstaal en ogen spreken alsof ze ‘gewoon’ een gesprek met je aan het voeren is, soms verontwaardigd, soms melancholisch, soms flirty, soms teder, soms verdrietig. Haar keelklanken daarentegen zijn puur chaos en geweld.

GRUNT perform ik zelf. Om mijn lichaamstaal en ogen duidelijk in contrast te brengen met mijn keelklanken, volg ik in iedere performance precies dezelfde tekst als score in mijn hoofd. Terwijl ik mijn mond opentrek en een luide duistere OOOOOOOOO uit mijn lichaam stoot, denk ik bijvoorbeeld heel hard: ‘hallo’.
Ik heb qua tekst iets nodig dat heel helder te voelen is, iets dat emotioneel krachtig is, van belang is, en relationeel is. En het is belangrijk dat de tekst een gesprek is met complexiteiten, falende communicatie, verschillen in emotionele kleur, en intimiteit teweegbrengt met het publiek, om ze dichtbij te lonken terwijl mijn growls afstoten. Daarom beeld ik me als speler de situatie in dat ik met een geliefde (het publiek) afspreek, en dat we elkaar een tijd niet hebben gezien, en dat we het nu gaan uitmaken. Het publiek krijgt deze inhoud niet mee. Dat is ook niet de bedoeling aangezien het stuk niet over romantische relaties gaat. Wat het publiek wél moet meekrijgen, is dat er een duidelijke logica en emotionele en narratieve dramaturgie zit in het geschreeuw. Deze drek-taal wordt dan geaccepteerd als een logica, en wordt zo voor de hand liggend dat het publiek bijna ongemerkt die drek in gesleurd wordt en ze zich er ook nog eens thuis in gaat voelen.

hello [OOOOOOOOOOOOO]
you smell exactly like i remember [OOOOOAAAA UUUEEEEAAAAA]
your nose is flaring like never before [WEAAAAAA OOOOHHHH]
but we do have to talk [UUUUUEEEE AAAAAAAAH]
apparently this is what you needed [AAAAAAAAAIE EEEAAA EEEEEE]
is that true? [EEAAAAAAAAOOOOUUUUUU]
you said you wanted to live together, to go abroad, to meet your family, why the fuck did you say that? [WOOOOO AAAA EEEEE AAAAAAAAAAAAAAA]
but you still have that cute face [IIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIII]
omg remember that time where we climbed over the fence at that .. that… place, you know the place? [UEEEE AAAA EEEEEE… WAAAA OOOOOO… OAAAAAAA?]

Waar de darmgeluiden in GUT en de growls in GRUNT parallel aan woord-zin-logica worden geuit, gaat het in mijn aankomende werk GASP om het moment voordat een woord tot stand komt: de inademing.

De vijf figuren in GASP ademen in om een woord te zeggen, een zin te beginnen. Maar de uitademing, het woord zelf, of een zucht uit frustratie, komt nooit. Toch blijven ze het 45 minuten lang proberen. De urgentie van ‘dat-wat-gezegd-moet-worden’ blijft groot, en groeit naarmate de tijd vordert. De inademing om te spreken wordt uitgeput, telkens opnieuw ingezet, totdat het haar eigen vorm krijgt. Uitgerekt, herhaald, gefragmenteerd, luid, scherp, in ritmes. In plaats van naar buiten verlost te worden in de vorm van taal, slokt het lichaam ‘dat-wat-gezegd-moet-worden’ op. Handen komen onder spanning en druipen af, ogen worden glazig, een mond valt open en begint te kwijlen, alsof de vloeistof in het lichaam wél weet hoe door te gaan met uiten, ook als het woord dat niet doet.

De kwijl die uit de open monden van de figuren in GASP loopt, de scherpe lucht die de longen binnendringt om te spreken, de darmgeluiden die het lichaam verlaten en de ruimte in kruipen in GUT, en de schurende keelklanken in GRUNT; het zijn allemaal expulsies van wat er binnen in de lichamen gebeurt.
Die expulsies spreken de intelligentie van de drek, het woord is niet meer bruikbaar. Het blootleggen van de innerlijke expulsies maakt de werken ook tot horror: adem, kwijl, darmen en schreeuwen zijn als het abjecte van Kristeva; ze ontwrichten de afspraken die gemaakt zijn in het nette systeem. Deze mensachtigen horen niet thuis in de dominante, woord gebruikende, afspraak makende, zogenaamde orde scheppende structuur van de samenleving. In plaats van te schuilen, passen ze hun lichaam aan en gaan ze het gesprek aan met dat wat de samenleving echt is geworden: dikke, duistere, donkere, drek.

———————————————————————————————————————————-

Met dank aan Marijn de Langen voor haar adviezen bij het schrijven van deze tekst.

GASP is op 20 & 21 November te zien in STUK Leuven tijdens Playground Festival, 26 November tijdens The Body as Ear in Korzo Den Haag, een event van instrument inventors initiative, (iii)

www.dianemahin.com