Ondanks en dankzij de liefde – over Love-22-love van Jeroen Kooijmans

Dat schrijf ik nu wel, dat de film daarover gaat, maar deze documentaire laat zich lastig samenvatten. Privébeelden van de afgelopen decennia worden doorspekt met korte fragmenten uit Kooijmans’ oeuvre aan videowerken. We zijn getuige van de vlucht die zijn carrière na zijn afstuderen aan de Gerrit Rietveld Academie maakt, we zien zijn mentale problemen toenemen, aanschouwen hoe zijn vrouw Elsbeth Diederix al even succesvol wordt én we zien de Twin Towers instorten terwijl Kooijmans in de stad is vanwege een residentie bij PS1 MoMa.

Door die veelheid bewoog ik wat tastend door het materiaal, niet goed wetende waar het accent lag. Love-22-love lijkt logboek, retrospectief, liefdesverhaal en zelfportret van een psychose ineen. Die kluwen is niet per se een probleem, maar getuigt van flinke generositeit. We mogen van Kooijmans alles zien.
Juist omdat hij zowel maker als subject van deze documentaire is, krijgt het resultaat iets allesomvattends en prangends – zij het dat het geheel ook een wat verwarrende uitwerking heeft.

Het overtuigendste element van dat alles zijn de briefwisselingen tussen Jeroen en Jeroen. Middels korte boodschappen die over het scherm rollen communiceert de kunstenaar met zichzelf. Soms is de ene versie vrolijk, terwijl de andere depressief overkomt. Soms is de ene diep onzeker en de ander vol zelfvertrouwen. In sommige gevallen staat de ene helft de andere helft bij. Op andere momenten lijken de twee kanten van Kooijmans compleet onverenigbaar. Met de teksten die als intermezzo’s over het beeld rollen wordt die gespletenheid inzichtelijk voor de kijker. Het onmogelijke en interessante innerlijke landschap van een man die met een psychose te kampen heeft ontvouwt zich.

Zo wordt de richtingsloosheid van Love-22-love uiteindelijk waardevol. Op zo’n driekwart van de film begon ik het geheel als een geslaagde memoire te beschouwen. Bovendien is het een genot om (weliswaar in snapshots) herinnerd te worden aan de prachtige videokunst van Kooijmans. We zien het eerdergenoemde Let’s Say it’s a Dance, maar ook After the Battle, The Carpet Told Me, The Healing, Floating Gardens, Castle in the Air en Work. In al dat werk legt de kunstenaar zijn trefzekere gevoel voor visuele poëzie en romantiek bloot.

In de slotscènes blijkt de documentaire wat de maker zelf betreft wel degelijk één concreet thema te hebben: zijn liefde voor Diederix en haar liefde voor hem, die hem – zo zegt zijn voice-over – gered heeft. De twee ensceneren een trouwscène waar hun kinderen getuige van zijn. Hij noemt het ‘de ze leven nog lang en gelukkig-scène’, gevolgd door een bekentenis. ‘Ik ben niet gelukkig,’ zegt hij. ‘En schaam me dood dat ik met zoveel liefde om me heen, toch depressief kan worden.’
Kooijmans erkent hier hoe fluïde, tegenstrijdig, meerduidig en ongemakkelijk het leven is. Het is het soort ontboezeming die in een keer helderheid verschaft en iedere andere uitleg overbodig maakt. Precies zoals een sterk kunstwerk dat doet.

Love-22-Love (2025) is vanaf deze maand te zien in selecte Nederlandse filmtheaters en online on demand via Picl.