Stel je voor dat er geen schaamte bestond – over het werk van Esmee Seebregts

In haar solotentoonstelling in Studio Seine onderzoekt ze nu een derde aspect: de culturele associaties van kleur. Welke vooroordelen en cultureel bepaalde ideeën kleven er aan kleuren? Dat is de hamvraag in een serie nieuwe schilderijen en sculpturen die Seebregts voor het eerst deelt met het publiek.

Opgegroeid in Nederland kan ze bij het beantwoorden van die vraag niet om de invloed van het christendom heen, die in het westen diepe sporen heeft nagelaten in de associaties die aan kleuren worden verbonden. In haar serie ronde schilderijen Joseph’s Dreamcoat diende de mantel van Jozef als inspiratiebron.
In Genesis 37:3 krijgt Jozef van zijn vader Jakob een bijzondere, veelkleurige mantel. Dit kledingstuk staat symbool voor zijn voorkeurspositie binnen het gezin. Zijn broers worden jaloers en haten hem daarom steeds meer. Uiteindelijk verkopen ze Jozef als slaaf en gebruiken zijn mantel om hun vader te misleiden: ze besmeuren de jas met bloed en doen alsof Jozef door een wild dier is gedood.
Het is een Bijbelse vertelling over jaloezie en afgunst. Wat Seebregts fascineert aan dit verhaal is dat de kleurrijke mantel blijkbaar te veel is. Het is de druppel die de emmer doet overlopen in de verhoudingen binnen het gezin. De bontgekleurde jas staat voor haar symbool voor hoe wij in het westen vandaag de dag nog steeds kleur ervaren: uitbundigheid en veelheid hebben negatieve associaties. Het is de christelijke moraal van nederigheid en soberte die nog steeds parten speelt in hoe wij denken over kleur. Dat het Amerikaanse Pantone, het bedrijf dat wereldwijd kleuren codeert, Cloud Dancer als dé kleur van 2026 heeft uitgekozen, sluit aan bij deze gedachte: ‘een zachte, wolkerige wittint’.

In de schilderijen van Seebregts zien we abstracte vertalingen van deze Bijbelse vertelling. Ze stelde zich voor hoe Jozef daar rondliep, onschuldig in die mooie mantel, bijna naïef voordat hij door zijn broers gepakt werd. Op het eerste schilderij Joseph’s Dreamcoat I bezien we de mantel van bovenaf; de kleuren springen van het paneel af. Op Joseph’s Dreamcoat V zien we het diepe rood vervloeien op het paneel; de compositie is vanuit de verf zelf ontstaan. Het rood lijkt bijna te dansen. Zo komt de compositie in haar werk vaak tijdens het maken tot stand: ze geeft de leiding bewust aan de verf waarbij ze een deel van de controle afstaat en de verf zo een eigen beweging kan maken. Een vorm van gecontroleerde onvoorspelbaarheid.
Dit kan ze doen omdat ze na meer dan vijftien jaar grip heeft op het vloeien van de verf en haar pigmenten van binnenuit kent. Tijdens het maken van deze serie had ze in het begin ook niet direct de link gelegd met de mantel van Jozef. Ze was al bezig met het gegeven van uitbundigheid; het lezen van bronnen, het maken van werk en het associëren gebeuren gelijktijdig. Totdat ergens een klik ontstaat en het hoofdelijke lezen en lichamelijke maken in haar werk samenvallen.

De tentoonstelling in Studio Seine gaat uiteindelijk voor Seebregts over schaamte, schaamteloosheid en (on)schuld. Dit zijn thema’s waar ze constant op terugkomt. In haar atelier vertelt ze: ‘Ik heb altijd gedacht dat ik bevrijd wilde worden van schaamte en schroom. Misschien hebben die morele maatstaven een functie, maar toch staan ze mij ook in de weg. Ik ervaar een vorm van schaamte als ik té uitbundig werk met kleur en het is die schaamte die ik in deze nieuwe werken onderzoek.’

Voor het eerst werkt Seebregts met keramiek. Ze maakte twee wangen met een rode blos, opnieuw in een abstracte vertaling, die aan de muur in Studio Seine hangen. Een wang met blos is een typisch menselijk kleurverschijnsel in de huid. Die blos is zichtbaar en tegelijkertijd delicaat, kan snel roder worden of juist wegtrekken en zegt veel over hoe iemand zich voelt in een sociale context.
Tegenover deze hangende wangen wilde ze werk presenteren dat schaamte bij haar oproept. Dit riep de vraag op: Waar voel ik de schaamte? Toen kwam ze uit op sculpturen die uitpuilen en doorsijpelen, barsten en uit hun voegen vloeien. Die vormtaal heeft iets erotisch en verwijst naar hoe seksualiteit zich in de natuur manifesteert: uitbundig en schaamteloos, het uitpuilende, dunne vliesjes, een peul die op springen staat.
‘Dat principe heb ik geprobeerd te vangen. Ik begon met een keramische vorm, een pegel, geïnspireerd op de drakenwortelbloem. Eerst werkte ik met een hoogglanzend paars glazuur, maar gaandeweg voelde ik dat het meer fluwelig moest worden. De erecte, verticale vorm vond ik interessant, brutaal bijna. Het lijkt iets te vieren, iets uitbundigs. Misschien zat er ook iets bevrijdends in mijn houding: ik wilde gewoon spelen en mijzelf op het atelier bevrijden van mijn eigen grenzen die ik van binnen ervaar. Ik had net een kind gekregen en wilde alle remmen loslaten. Dat gaf ruimte.’

Volgens Seebregts wordt kleur geassocieerd met het vrouwelijke en het ‘primitieve’: het niet-intellectuele en het decoratieve. ‘Dat zijn verwijten die mijn praktijk vaker heeft gekregen. Er zit bij mij dus ook een frustratie in: dat ik tegen die vooroordelen in deze nieuwe serie wil vechten en wil laten zien waar ze vandaan komen.’
Het is dus niet zozeer dat ze het christendom wil afserveren. Ze heeft haar hele leven al eerbied voor Bijbelse verhalen, en de complexe emoties die daarin voorkomen, zoals jaloezie en afgunst, maken die vertellingen blijvend actueel. Ze vormen voor haar een constante inspiratiebron. Maar ze ziet er ook de gevolgen van. ‘Zo kijk ik ook naar het thema schaamte: ik wil ervan verlost worden, maar uiteindelijk dient het ook een doel. Schaamte is een soort sociale antenne én schenkt intimiteit. Zoals kunstenaar Ina van Zyl dat ooit mooi verwoordde: ‘Schaamte schenkt ons ook intimiteit; zij gaan hand in hand. Stel je voor dat er geen schaamte bestond, dan kon liefde niet spannend of innig zijn.’’

‘Colour doesn’t Hurt’ van Esmee Seebregts is nog tot en met 30 mei 2026 te zien bij Studio Seine in Rotterdam