Verschillende religies ontmoeten elkaar rondom één steen – over Blessed Rocks van Mischa Doorenweerd

Een interreligieuze sculptuur
Abt Isaac van Trappistenklooster Van Koningshoeven wilde graag een gebaar maken van gelijkheid en respect tussen verschillende religies. Hij vroeg kunstenaar Mischa Doorenweerd om een interreligieuze sculptuur te maken in de tuin van de abdij en de brouwerij. Samen besloten ze dat Mischa met een steen over de wereld zou reizen en deze zou laten zegenen door mensen van verschillende religies en overtuigingen. Deze zegeningen komen samen in één tastbaar object met een duidelijke boodschap: dat ieders geloof gelijk is en mensen hier mogen samenkomen. Deze steen zou het hart van de sculptuur vormen. De hartsteen.

Zoektocht
Waar vind je de geschikte steen voor zo’n opdracht? Beeldend kunstenaar Mischa Doorenweerd (1988) deinsde niet terug voor deze zoektocht. Hij kijkt immers graag buiten de muren van de kunstwereld. Zijn werk verschijnt in verschillende gedaanten: van een mobiele cocktailbar tot een altaar voor vuurwerk, van geplette colablikjes en glinsterende krasloten tot objecten die door oesterschelpen overwoekerd zijn.

Hij werkt niet alleen met beeldend kunstenaars samen, maar evengoed met modeontwerpers en muzikanten én met kinderen en zelfs dieren. Een plan hoeft van tevoren niet uitgedacht te zijn. Mischa gaat het liefst gewoon op pad en vindt onderweg zijn materiaal, woorden en vormen. Twee jaar geleden ging hij op zoek naar een steen voor de sculptuur in de abdijtuin.

Als hij in korte tijd meerdere mensen hoort over de plek Externsteine, besluit hij daar naartoe te gaan. Externsteine is een minstens 100 miljoen jaar oude rotsformatie van zandsteen in een Duits woud. Het is een plek waar door de eeuwen heen zowel heidenen, christenen als SS’ers (dat is een ander verhaal) veelvuldig kwamen. Tegenwoordig komen er vooral veel spirituele groepen, met name tijdens de zonnewende.

Mischa wandelt er rond en ziet op de tweede dag iets uit de modder steken onder de takken van een dode boom. Hij graaft het uit en voelt direct dat dit de hartsteen is. Hij zit er een tijdje naast en begint dan toch te twijfelen en vraagt hardop of dit het object is dat hij zoekt. Een krachtige wind steekt op en alle bladeren rondom hem ruisen luider, tot plots het geluid weer wegebt. Hij heeft hem gevonden. Onderweg naar huis zegt een regenboog hen gedag.

Zegeningen
Mischa reist met de steen de wereld over en schrijft erover in zijn blog Blessed.Rocks. Zo neemt hij de steen bijvoorbeeld mee naar Japan, waar die wordt gezegend door een Shinto-meester.
De kunstenaar beschrijft Shinto als een grote voorjaarsschoonmaak, waarbij de kosmische vloeren worden geveegd en de spirituele ramen worden gewassen. In het ritueel wordt er gebogen naar de hemel, naar de aarde en naar het omringende, en wordt een stille klap voor ‘het zelf’ gemaakt. Als dit ritueel nieuwsgierig maakt, lees dan vooral de blog. Dan lees je ook dat ze na afloop pudding eten en vlinders zo groot als kleine vogels zien.

Tijdens zijn reis in Japan ontmoet hij ook Koya, een man die zazen beoefent. Hij vertelt dat er in zazen geen zelf is en dat alles wat aan ons kleeft wegvalt. Hij vergelijkt het met licht, waar alles vanaf glijdt omdat er niets aan blijft plakken. Samen fietsen ze naar een tempel terwijl de zon opkomt. De hartsteen ligt in het fietsmandje. Ze zwemmen onder een heilige waterval, waarbij je wordt omringd door een regenboog als de zon precies goed valt. Mischa neemt water van de waterval mee en giet het over de steen op een heilige plek.

In Duitsland ontmoet hij Angaangag, een Inuit-sjamaan uit Groenland. Hij vertelt over de oude traditie uit zijn thuisland, waarbij kinderen van 13 jaar zich 40 dagen terugtrekken in de bergen terwijl ze vasten en stilzitten. In de steen herkent hij het plateau in de bergen waar zijn vader dit ritueel doorstond. Hij vertelt dat Inuit-meditatie gaat over thuiskomen bij het zelf. Hij zegent de steen en hoopt dat mensen zich erover zullen verwonderen.

De zoektocht brengt de kunstenaar op andere plekken, van Indonesië tot Istanboel. Inmiddels is de steen in Berkel-Enschot, waar deze is gezegend door Abt Isaac. Hij vraagt God om de boodschap van liefde door deze steen te verspreiden en eenheid tussen verschillende mensen en religies te bevorderen. Op deze plek kunnen mensen het beeld bezoeken. Al zal deze zo nu en dan ook weg zijn, als de kunstenaar weer een reis zal maken en meer zegeningen verzamelt.

Fontein
De steen werd op 15 oktober tijdens een openingsritueel geplaatst in de fontein in de tuin van de Abdij en de trappistenbrouwerij. Tussen de kassen staat de betonnen fundering die water en steen draagt. De fontein is rond, met een opening in het midden. Stenen bankjes nodigen uit om plaats te nemen. Rotsblokken liggen stilletjes op de constructie. Schelpen zijn in beton gedrukt. Verse bloemen schitteren in een vaas, een kaars brandt, wierook walmt, eetstokjes liggen op een keramieken schoteltje. Metalen kannetjes hangen klaar om zegeningen te schenken. Alle elementen verwijzen naar door mensen gemaakte rituelen die de kunstenaar meemaakte.
Ondertussen stroomt het water in een eindeloze cirkel rond in de fontein. Druppeldraden lijken op gestapelde steentjes, middenin hun val bevroren. De zon beschijnt dit alles en het is niet moeilijk voor te stellen hoe deze plek in verschillende seizoenen mensen zal aantrekken en daarmee de sculptuur zal laten groeien.

Stille getuige
Het raakt me omdat we in een tijd leven waarin er zoveel haat en vergif wordt gezaaid. Ook onder de gigantische spanwijdte en schaduw van de vleugels van religie. Er wordt aan mensen gevraagd om onzichtbaar te zijn omdat ze anders zijn dan ‘de norm’. Er wordt van hen verwacht dat ze zichzelf uitwissen en klein maken, omdat ze minder zouden zijn dan anderen. Ik heb dit nooit begrepen. Waren de meeste profeten en stichters van grote overtuigingen niet onbevreesd kritisch ten opzichte van macht? Kwamen zij niet op voor de onderdrukten en stonden ze niet op de barricades tegen corruptie, onrecht en machtsmisbruik? Zij pleitten allen voor naastenliefde. Dus laten we in vredesnaam meer plekken creëren waar dit beoefend kan worden. Plekken waar we elkaar kunnen ontmoeten, ongeacht (geloofs)overtuiging. Waar we kunnen samenkomen in alle seizoenen. Waar we even losgezongen kunnen worden van onze dagelijkse sores en elkaar kunnen ontmoeten. Een gezegende steen als stille getuige.

Een steen die over de hele wereld reisde met een kunstenaar. Langs avondwinkels, hotels en tempels. Achterop een scooter in smalle straatjes en in een met regenboog omringde waterval. De steen was getuige van allerlei rituelen en gesprekken. Tussen monniken, sjamanen en goede vrienden.
Voor het plaatsen hield Mischa de steen nog even liefdevol vast. Handen droegen nog eenmaal zijn stille reisgezel om deze vervolgens in het hart van de fontein te plaatsen. Daarmee is het niet de steen zelf die heilig is verklaard, maar de ontmoetingen eromheen. Het samenkomen van mensen die veelal langs elkaar bewegen, maar allen aangetrokken worden tot iets groters. Een wens om, ongeacht achtergrond of geloof, samen te komen.

Het kunstwerk ‘Blessed Rocks’ is te vinden in de tuin van de trappistenbrouwerij bij Abdij O.L.V. van Koningshoeven in Berkel Enschot. Klik hier voor de blog van Mischa Doorenweerd.