We moeten het over de woonkamer hebben
De manieren waarop we met elkaar samenwonen staan altijd in verbinding met bredere politieke omstandigheden. Dat laat We need to speak about living room zien, een film en tentoonstelling van Winnie Herbstein in Kunsthuis Syb, waarin zij onderzoekt welke rollen bewoners innemen in collectief samenlevingsverband. ‘Nadat er gekookt is, moet iemand de afwas doen.’
Kan kunst fungeren als een repetitieruimte om maatschappelijke verhoudingen te oefenen en te bevragen? Kunsthuis Syb in het Friese dorp Beetsterzwaag biedt deze ruimte door kunstenaars in residentie uit te nodigen voor onderzoek en presentatie, en fungeert daarbij zowel als tentoonstellings- als woonruimte. Een plek waar wordt samengeleefd en gewerkt, waar gesprekken plaatsvinden aan de keukentafel, en waar ruimte ontstaat voor reflectie. Maar nadat er gekookt is, moet iemand de afwas doen. Net als in ieder huis. Welke redenen kan iemand hebben om de afwas niet te willen doen?
Deze vraag komt ter sprake in We need to speak about living room: een film en gelijknamige tentoonstelling van Winnie Herbstein waarin zij onderzoekt welke rollen bewoners innemen in collectief samenlevingsverband – in tegenstelling tot de standaard: het gezin – en hoe gedeelde idealen deze manier van leven vormgeven.
In een video interview op de Instagrampagina van Kunsthuis Syb geeft Herbstein antwoord: “Why doesn’t someone wash up? Maybe it’s to do with misogyny, patriarchy, racial tensions. All the external things in society come into the small complexities within the spaces that we live in.”
De film, gemaakt in opdracht van Kunsthuis Syb en Casco Art Insitute: Working for the Commons, toont een woongroep die met elkaar discussieert. Het gesprek heeft iets weg van een therapiesessie met familieopstelling. Er zijn duidelijke meningsverschillen en een van de personages stelt op een gegeven moment: we delen dezelfde waarden maar missen de middelen om elkaar te kunnen begrijpen. Dan komt er een brief ter sprake die de groep ontvangen heeft van een projectontwikkelaar. Hij bouwt liever gezinswoningen en biedt de inwoners compensatie aan. Hun manier van samenleven komt onder druk te staan en de vraag rijst: blijven we trouw aan de idealen van collectiviteit en sociale gelijkheid, of kiezen we voor onszelf en ons eigen comfort?
De spanningen binnen de woongroep, over verantwoordelijkheid, onderlinge verschillen en druk van buitenaf, laten zien hoe dat samenleven verbonden is met bredere politieke en historische omstandigheden. Het groepsgesprek wordt afgewisseld met beelden van radicale samenlevingsvormen zoals de 17de eeuwse Labadisten, een religieuze commune gevestigd in Friesland die pleitte tegen iedere vorm van persoonlijk bezit, en ook krakers en anarchisten van de jaren 1980 in Utrecht, waar de film bij Casco te zien is. Met deze elkaar ritmisch opvolgende beelden, tekstcollages en een indringende soundtrack komt de video tot leven.
De video wordt toepasselijk getoond op een tv-scherm bevestigd op een constructie van houten latten, in de voormalige woonkamer van Syb. Verder zijn er verspreid door de verschillende vertrekken van Syb aan de wanden loden reliëfs te zien: afdrukken van de binnenkant van huizen waar Herbstein gewoond heeft en huizen die ze bezocht van vrienden in verschillende regio’s. Lood is een vreemd zacht metaal dat al sinds de oudheid gebruikt wordt in huizenbouw. Het is niet stug, maar vormt mee. Volgens curator Arnisa Zeqo heeft Herbstein altijd lood bij de hand, in haar studio en zelfs op zak wanneer ze op andere plekken komt. De reliëfs tonen contouren van stopcontacten, kranen en gereedschap, en brengen zo de sporen van andere huizen naar Kunsthuis Syb.
Wat het ruimtelijk interessant maakt, is dat de architectuur van Syb zelf ook restanten van een ‘ander’ huis bevat. Temidden van de tentoonstellingsruimte achterin, die zo’n twintig jaar geleden werd gebouwd, staan de oorspronkelijke buitenmuren uit de 18de eeuw. Tussen deze half afgebrokkelde muren staat een bakstenen sokkel, met een oude monitor die beelden toont van de ecokathedraal in het nabijgelegen Mildam: een land art-project opgebouwd uit stoeptegels, bakstenen en ander overtollig bouwmateriaal. Herbstein bouwde de sokkel zelf en sneed de bakstenen op maat. Het is praktische kennis die ze ook deelt in DIY bouw-workshops voor vrouwen en non-binaire personen die willen leren met metaal en andere bouwmaterialen te werken.
Het gebruik van bouwmaterialen in het tentoonstellingsontwerp, de metalen reliëfs en het gesprek in de film brengen telkens het idee terug dat een huis wordt opgebouwd en voortdurend moet worden onderhouden, net als de verhoudingen tussen de mensen die er wonen en er op bezoek komen. Ook de wandreliëfs, waarin sporen van andere huizen zichtbaar worden, en de bezoekers die hun eigen ervaringen meebrengen, laten zien hoe deze ruimte wordt gevormd door wat van buiten wordt meegebracht. Een plek om verhoudingen te beoefenen en te bevragen.
We need to speak about living room van Winnie Herbstein is nog tot 27 juni te zien in Kunsthuis Syb.
Ook adverteren op mistermotley.nl? Stuur dan een mail naar advertenties@mistermotley.nl