Daarna nog een keer opnieuw beginnen – over A. Beginning in Beautiful Distress

Die ochtend was ik nog bezig met de opbouw van de tentoonstelling van Bin Koh in The Eelpit, de ondergrondse kunstruimte die ik een jaar geleden begon in de kruipruimte onder mijn studio. Een donkere plek met een plafond van 1 meter 70 hoog. De kunstruimte waarnaar ik op weg ben is daarvan bijna het tegenovergestelde. Nog voor het pontje aanmeert zie ik de grote letters op de hoge gevel verschijnen: Beautiful Distress. Een naam die zich moeilijk laat vertalen. Mooie smart. Prachtig leed. Mooie noodtoestand.

Sinds 2014 beweegt Beautiful Distress zich op het snijvlak van kunst en mentale zorg. De tentoonstelling A. Beginning draait om de vraag wat het betekent om opnieuw te beginnen. Iets wat de deelnemende kunstenaars aan den lijve hebben ondervonden. Op heel verschillende manieren: sommigen studeerden recent af, anderen hervatten hun praktijk na ziekte of een persoonlijke crisis. De tentoonstelling is ook een nieuw begin voor Beautiful Distress zelf, dat na het wegvallen van structurele financiering voorlopig een manier heeft gevonden om zijn activiteiten voort te zetten.

Hoog in de nok van de ruimte met houten balken hangt een installatie van Kalliopi Ioumpa. Grote witte cilinders aan het plafond laten met tussenpozen gevouwen papieren bladeren los, die langzaam door de ruimte dwarrelen. De blaadjes nemen de tijd om uiteindelijk op de vloer te belanden. Ze blijven liggen op de grond. Eenmaal daar verspreiden de blaadjes zich tussen de andere werken door en maken de tentoonstelling één geheel. Ik pak er eentje op en houd het in mijn hand. Ik moet denken aan het idee van de tabula rasa: de mens als onbeschreven blad, een schone lei. Deze blaadjes zijn geen onbeschreven bladen meer. Ze zijn al gevouwen, aangeraakt, gevormd, ze dragen sporen van een handeling.

Hoe ouder ik word, hoe meer ik besef dat vrijwel iedereen iets ingrijpends heeft meegemaakt. Verlies, ziekte, ontwrichting, een breuk, een verhuizing, een oorlog, een periode waarin het leven plotseling een andere richting opging. We zijn allemaal al wat verfrommeld en beklad. En als we opnieuw beginnen, beginnen we niet leeg. Dat is wat me aanspreekt in deze tentoonstelling. De werken in A. Beginning gaan niet over een schone lei, maar over een nieuwe vorm die ontstaat uit alles wat eraan voorafging.

Later zie ik de tafel waaraan nieuwe bladeren worden gevouwen door bezoekers. Via een systeem van touwen kunnen de cilinders weer worden neergelaten om opnieuw gevuld te worden. Het werk blijft zichzelf aanvullen.

De dwarrelende bladeren gaan een directe visuele relatie aan met Sharon Kortekaas’ installatie 365, waarin bezoekers tekeningen toevoegen en meenemen. Ook daar blijft niets hetzelfde. Herinneringen, identiteiten en verhalen worden doorgegeven, verdwijnen en keren in een andere vorm terug.

Op de opening spreek ik kort met Erik Alkema, ooit mijn docent aan de kunstacademie. Ik ken zijn bontgekleurde textielwerken, maar ook het verhaal van zijn ziekte. Op een avond vol gesprekken, muziek en glazen wijn, waarin ik mezelf langzaam overprikkeld voel raken, trekt zijn installatie Quantum of Solace onmiddellijk mijn aandacht. In de vier textielwerken herken ik de vervreemdende architectuur van ziekenhuizen en wachtkamers. Maar achter die steriele ruimtes openen zich berglandschappen. Achter iedere medische procedure bestaat nog steeds een horizon. De hoop van Alkema verschijnt in het blijven voorstellen van een toekomst, zelfs wanneer die toekomst zich keer op keer laat uitstellen. En nu staat hij hier, stralend in een mooi pak, met nieuw werk en een rits tentoonstellingen in het verschiet.

Ook in de andere werken keert die spanning tussen kwetsbaarheid en verandering terug. Marijn Brussel toont een transparante computer die hij vergelijkt met een lichaam dat voortdurend onderhoud vraagt. De drie sculpturen van Merel van Rijn van Alkemade zijn op een heel andere manier lichamelijk aanwezig, ze zijn tactiel en hebben ieder een uitgesproken textuur. Ik voel de neiging om ze aan te raken. En in Avi Krispins ongemakkelijke figuren, samengesteld uit stuntdummies en menselijke lichaamsdelen, verschijnt verandering als iets dat je niet altijd zelf kiest.

Een pad van klaverzaadjes van Amalie ‘Sveske’ Ourø krongelt door de ruimte heen. Tijdens de tentoonstelling zullen ze ontkiemen. Ik moet later nog eens terugkomen, op zoek naar geluk in de vorm van een klavertje vier.

Terug op het pontje is het heerlijk kalm. De lucht is nog steeds warm. Ik ben moe van de opbouwdag en de opening was gezellig, maar ook intens. Terwijl het centraal station langzaam dichterbij komt, denk ik alweer aan de volgende dag. Dan opent in The Eelpit de tentoonstelling And Nothing Was Born met tekeningen en een scroll van Bin Koh. Voor Koh is het niets geen leegte, maar een toestand waarin alle vormen nog besloten liggen. Ze verwijst naar een quote van Saturn uit de Japanse anime Sailor Moon: hope and rebirth always begin with the end. Die gedachte is net zo goed van toepassing op A. Beginning. Niemand in deze tentoonstelling begint opnieuw omdat het verleden is uitgewist. Het nieuwe ontstaat juist uit wat eraan voorafging. Ik denk aan het pad van klaverzaadjes van Ourø dat als een smalle lijn door de tentoonstelling loopt. In de aarde liggen de zaden klaar om te ontkiemen. Een einde laat vaak een vruchtbare bodem achter waarin iets nieuws kan groeien.

Een paar dagen later hoor ik een vriend een gedicht van Lieke Marsman voordragen uit haar bundel Op een andere planeet kunnen ze me redden. Daarin fantaseert ze over alle levens die ze nog had kunnen leiden als ze geen uitgezaaide kanker had. En eindigt ze met de woorden: ‘Daarna nog een keer opnieuw beginnen.’ De tentoonstelling schiet weer door mijn hoofd: de dwarrelende blaadjes in Beautiful Distress, de klaverzaadjes in de aarde, de horizon achter Alkema’s wachtkamers. Daarna nog een keer opnieuw beginnen.

–

A. Beginning is nog tot en met 30 augustus 2026 te zien bij Beautiful Distress. Zie hier voor meer informatie.