De kunstdocent als community artist – in gesprek met Secret Arts Teachers

Protestkunst, daar draait het in het vak CKV om bij Manuela J. op haar middelbare school in Den Haag. Om stevig voor een onderwerp te staan, moeten leerlingen wel eerst expert worden in het onderwerp waarvoor ze willen protesteren. ‘Een conspiracy flater maken wil je toch niet?’, aldus Manuela.

Welk werk ga je presenteren bij Framer Framed?
Mijn leerlingen gaan het werk Waar ga JIJ voor staan? presenteren. Ze zijn nu bezig met het ontwerpen van een protestbeeld over een actueel onderwerp dat hen écht bezighoudt. Ze onderzoeken dat onderwerp, en maken daar een klein of groot werk over, gebruiken daarvoor borden, stickers of graffiti. Je gaat straks een overweldigende hoeveelheid protestkunstwerken zien van wel 200 leerlingen. 

Kun je een voorbeeld geven van een bijzondere reactie van een leerling?
Het is verrassend om te zien dat leerlingen helemaal loskomen tijdens deze opdracht. Sommige leerlingen nemen hun protest zo serieus, dat ze zich verkleden, en er een performance over geven in de les.

Welke ontdekkingen heb je gedaan door deel te nemen aan Secret Arts Teachers?
Ik merk dat je in het onderwijs vaak onder druk staat door continue deadlines van cijfers en rapporten. Hierdoor dreigde ik steeds meer mijn kunstenaars-durf te verliezen, nam ik steeds minder risico’s. Door SAT heb ik herontdekt dat je alles moet durven doen!

Welk kunstwerk dat door een ander gemaakt is zou jij zelf gemaakt willen hebben?
Mirror Barricade van het kunstcollectief Tools for Action. Dit werk bestaat uit gigantische opblaasbare spiegelkubussen die je binnen enkele seconden tot een barricade kan omvormen. Leerlingen en inwoners uit het Duitse Dortmund konden zich met dit kunstwerk verzetten tegen een extreemrechts protest in hun stad. 

Hoe heeft de deelname aan SAT jou veranderd als kunstenaar of docent?
Ik besef steeds meer dat ik een echte Artist Teacher ben.

Zoet, verleidelijk, plakkerig… suiker roept warme herinneringen op aan de kindertijd. Met een speelse benadering begon Stephanie K. dit project, waarin ze ons de veelzijdige blik op suiker laat zien door de ogen van tieners. Is suiker wel zo onschuldig als het lijkt?

Welk werk ga je presenteren bij Framer Framed? 
In uiteenlopende werken verbeelden leerlingen hun visie op suiker: van de aantrekkingskracht van zoetigheid tot kritische reflecties op de herkomst en de impact ervan.

Welke verrassingen bracht het samen werk maken met leerlingen?
In de planning had ik enkel ‘suiker’ opgeschreven. Wekenlang vroegen de leerlingen me: ‘Mevrouw, wat is die opdracht met suiker?’ Het thema had hun nieuwsgierigheid duidelijk gewekt. Tijdens het proces zag ik dat ze zich wilden uitdrukken op manieren die wij in de onderbouw niet altijd aanbieden; van een suikerrietplantage nabouwen in 3D-software tot het breien van een corset met ijzerdraad. [En hoe is Stephanie daarmee omgegaan, heeft ze geprobeerd die technieken wel aan te bieden?]

Welke ontdekkingen heb je gedaan door deel te nemen aan Secret Arts Teachers?
Ik voelde mij Alice in Wonderland; reageren op een mysterieuze oproep voelde als een duik in een konijnenhol. Elke bijeenkomst verraste, inspireerde en zette mij aan. Terug op school merkte ik hoe ik balanceerde binnen het systeem: tussen leerdoelen en spel, tussen techniek en vrijheid. 

Welk kunstwerk dat door een ander gemaakt is zou jij zelf gemaakt willen hebben?
De geluidsinstallatie Listening Air van de Indiase kunstenares Shilpa Gupta bleef me lang bij. In een donkere ruimte bewegen microfoons terwijl stemmen zingen en in je oor fluisteren: heel teder en intiem. Ik zou ooit zo’n werk willen maken, waarbij je ziel even opgetild wordt.

Hoe heeft de deelname aan SAT jou veranderd als kunstenaardocent?
Het heeft mijn visie verdiept, maar het belangrijkste: het heeft mij eraan herinnerd om zelf vooral óók te blijven spelen.

Twee landen met verschillende maatschappelijke en politieke spanningen, verbonden door hiphopcultuur: Nederlander Jan T. en Servische Milica S. lieten hun leerlingen eigen raps schrijven over superkrachten. Over kracht vinden, boven jezelf uitstijgen en gehoord worden.

Welk werk ga je presenteren bij Framer Framed? 
Een video toont de making-of en een visuele interpretatie van de raps van de kinderen in videoclip-vorm. In een aparte koptelefoon klinkt de track battle tip: een rauwe hiphop beat van Tens (Jan T.) waarop ook de samenwerking met Micka Lifa (Milica S.) hoorbaar is. Tracks van mijn nieuwe album codex ferox zijn hoorbaar in een muzikale installatie, geïnspireerd op tentoonstellingen van rapper Duvel (Groninger Museum) en Sticks (Museum de Fundatie).

Welke verrassingen bracht het samen werk maken met leerlingen?
Één jongen zette niks op papier maar begon vanzelf in het wilde weg te freestylen: hij zette gewoon allemaal rijmwoorden achter elkaar. Een andere leerling had best een taalachterstand, zij heeft allemaal verzonnen woorden gebruikt. Dat klinkt ook heel cool.
Veel ging over verborgen superkrachten: ‘Ik kan teleporteren, maar het kan je waarschijnlijk niks interesseren. Ik moet je vader scheren’. Een ander rapte over dat hij goed tegen zijn verlies kan, ook een superkracht.

Welke ontdekkingen heb je gedaan door deel te nemen aan SAT? 
Ik ben erg geïnspireerd en vond het leuk om te zien dat er meer mensen zijn zoals ik. De samenwerking met de Servische Milica maakte me nog productiever, ik ging meer aanstaan op creatief vlak.

Welk kunstwerk dat door een ander gemaakt is zou jij zelf gemaakt willen hebben? En waarom?
De beat van Accordion van Madvillain, het duo van MF DOOM en Madlib. Wat me daarin raakt is de melancholische sample en hoe Madlib met minimale middelen iets tijdloos en krachtigs neerzet. Die eenvoud, zonder aan impact te verliezen, vind ik heel sterk. 

Hoe heeft de deelname aan SAT jou veranderd als kunstenaar of docent?
Ik voel meer vrijheid om te experimenteren in het onderwijs.

—

Houd de Mister Motley website in de gaten voor meer portretten van Secret Arts Teachers! De komende maanden komen ze allemaal aan bod.

Van 12 september tot en met ??? 2026 is het werk van het project Secret Arts Teachers te zien in Framer Framed, Amsterdam.