Secret Arts Teachers – binnen de school, buiten de lijntjes

Er bestaat ook een andere visie. In plaats van de school te zien als een bedreiging voor kunst, geloven wij in wat bell hooks zegt: ‘The classroom remains the most radical space of possibility.’

Natuurlijk zijn scholen een plek waar beperkingen gelden – in de vorm van roosters, becijfering en allerhande regels – waar kunst soms alleen dient voor het opleuken van seizoenen en feestdagen. Maar, biedt de school ook juist niet de veiligheid en ruimte voor artistiek avontuur? Doordat kunstdocenten dag in dag uit hun leerlingen zien, gaan ze een persoonlijk relatie met hen aan en kunnen ze hen aanmoedigen om te onderzoeken en te experimenteren. Opeens zie je dan het klaslokaal als atelier en de kunstdocent als een community artist, midden in het schoolsysteem. Artistieke samenwerking speelt daarbij een sleutelrol, zowel tussen leerlingen onderling als tussen docent en leerlingen.

Vanuit deze benadering zijn wij vanuit het lectoraat Kunsteducatie (Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten) het internationale project Secret Arts Teachers gestart. In Engeland, België, Servië en Nederland werd een anonieme oproep gedaan: ‘gezocht: avontuurlijke kunstdocenten die lid willen worden van een geheim collectief waarin je de raakvlakken tussen je artistieke en educatieve werk gaat onderzoeken.’ We wilden dat deelnemers op school zonder opgelegde voorwaarden of dwingende ogen van buitenaf in vrijheid dingen konden uitproberen en laten (mis)lukken. Het ‘geheime’ aspect daarom was cruciaal: het biedt de mogelijkheid om je eigen praktijk onder de radar te innoveren. Buiten de lijntjes, maar binnen de kaders van de school.

In elk land lukte het om een diverse groep kunstdocenten qua locatie, leeftijd en discipline te selecteren die zich committeerden aan twee doelen: gedurende het schooljaar het klaslokaal benaderen als kunstpraktijk en in 2026 een groepspresentatie met leerlingenwerk in een kunstinstelling organiseren.

In schooljaar 2024-2025 begon het avontuur. Tweemaandelijks ontmoette een interdisciplinaire groep van 20 Nederlandse kunstdocenten uit primair en voortgezet onderwijs elkaar op zaterdag in Amsterdam. Onder begeleiding van kunstdocent Oskar Maarleveld wisselden ze vanuit hun verschillende disciplines lesideeën en ervaringen uit. Kunstenaars en kunstdocenten Pavél van Houten, Lobke van Kommer en Evelien Kanters (Theater Artemis), Erik Schrooten en Bert Appermont verzorgden daarnaast inspiratiesessies waarmee de Secret Arts Teachers hun eigen onderwijspraktijk konden vernieuwen.
Daarbij zorgde het concept Teacher as conceptual artist voor concrete handvatten. Deze theorie verzet zich tegen de ‘needlessly polar opposites of art and pedagogy’ (Lucero, 2011) en beschouwt de school als sociale en conceptuele kunstpraktijk.  SAT-deelnemers benaderden daarom hun klas zo meer als kunstcollectief en leerlingen als medemakers. Ze onderzochten hun eigen kunstenaarschap en hoe zeje dat de klas in kunnent meenemen. Kunstdocenten durfden hun eigen interesses en kunstactiviteiten met leerlingen te delen en daagden hen uit om hetzelfde te doen. Zowel docent als leerling namen meer risico en het leerproces werd persoonlijker.

Ook werd er gewerkt met de principes van Wicked Arts Assignments; opdrachten met stimulerende beperkingen waarmee leerlingen creatief op scherp worden gezet en het resultaat niet vast ligt, zoals: ‘Maak een activistische demonstratie over alles waar je over twijfelt.’ Of ‘Vervals een meesterwerk op een creatieve manier.’

Het einde van het avontuur met de Secret Arts Teachers nadert; alle docenten hebben uitdagende kunstprojecten en experimenten uitgevoerd met hun leerlingen. De meest spannende daarvan hebben zij uitgekozen om te presenteren in kunstinstelling Framer Framed, onder begeleiding van gastcurator Kevin van Braak. In aanloop naar de groepspresentatie zullen de 20 Secret Arts Teachers zich op Mister Motley introduceren aan de hand van een aantal inzichten die het project hen heeft gebracht. Wie de Secret Arts Teachers echt zijn zie je vanaf 12 september in Framer Framed.

–

De groepspresentatie van het project Secret Arts Teachers is van 12 tot en met  27 september 2026 te zien in Framer Framed, Amsterdam.