De kunstdocent als community artist – in gesprek met Secret Arts Teachers (2)

Tijdens haar werk als kunstdocent observeert kunstdocent Lola K. dat leerlingen sommige plekken op haar middelbare school in Wijk bij Duurstede bewust vermijden – je zou maar gespot worden op de imposante ‘losertrap’ in de kantine! Aanleiding voor Lola om die trap een hoofdrol te geven in haar kunstproject.

Welk werk ga je presenteren in Framer Framed?
In mijn project bedachten leerlingen een creatieve interventie waarmee ze de sociale status van de losertrap konden veranderden. Leerlingen dachten na over waarom ze andere leerlingen bestempelen als loser, wat hun vooroordelen zijn, en hoe ze die kunnen veranderen. Ze maakten allerlei ontwerpen om de trap aantrekkelijk te maken, bijvoorbeeld door een glijbaan, tuin of zwembad erin te verwerken. 

Welke reactie is je het meest bijgebleven? 
Al mijn leerlingen herkenden het probleem van de trap. Een leerling zei zelfs: ‘Voordat ik naar deze school ging, had mijn broer al tegen mij gezegd dat ik niet op de trap moest gaan zitten.’ 

Welke ontdekkingen heb je gedaan door deel te nemen aan het geheime SAT-collectief?
Door mijn opdrachten open genoeg te formuleren, maak ik ruimte voor leerlingen om hun eigen interesses in te brengen. Hun motivatie is daardoor groter, waardoor de lessen leuker zijn voor mij én de leerlingen.

Welk kunstwerk dat door een ander gemaakt is zou jij zelf gemaakt willen hebben?
Ik ben een groot fan van fotografe Nan Goldin. Haar vermogen om de rauwe kanten van het leven eerlijk en zonder opsmuk te tonen, spreekt mij bijzonder aan. Haar werk geeft een intiem kijkje in haar leven en onthult tegelijk de kwetsbaarheid van het mens-zijn.

Hoe heeft de deelname aan SAT jou veranderd als kunstenaar of docent?
Mijn lessen worden door het SAT-project steeds beter, diepgaander en uitdagender. Ik heb enorm genoten van alle prikkelende gastlezingen en voel me vooral geïnspireerd door de geweldige ideeën van mij mede SAT-leden.

In Nederland dragen kinderen geen schooluniform. Hoewel? De hoodie, vale spijkerbroek en Adidas Samba vormen voor menig leerling een uniform. Leerlingen kiezen outfits bewust, wetend van wat ‘hot’ is en wat ‘not’. Beeldend docent Gina S. heeft een achtergrond in de mode en liet havoleerlingen in Amsterdam een schooluniform ontwerpen.

Welk werk ga je presenteren in Framer Framed?
Mijn leerlingen ontwierpen een enorm collectief klassenuniform dat zij als groep kunnen dragen. Aan de buitenkant zie je een uniform, maar de verborgen binnenkant bevat geheimen en stiekeme boodschappen tussen leerlingen. In Framer Framed verzorgen leerlingen rondleidingen in het uniform. Bezoekers die worden rondgeleid krijgen misschien een inkijkje in de verborgen verhalen binnenin het uniform…

Welke reactie is je het meest bijgebleven? 
Mijn zeer onstuimige twee havo-klas ging tijdens het borduren op een ontspannen en open manier met elkaar in gesprek, zonder dat het geforceerd voelde. We spraken over liefde, relaties, vriendschappen, seks en feestjes, maar ook over de prestatiedruk op school. De klas leek hechter te worden.

Welke ontdekkingen heb je gedaan door deel te nemen aan Secret Arts Teachers?
Ik heb ontdekt dat onderwijs en educatie ook kleinschalig en informeel kunnen zijn. Het hoeft niet altijd van tevoren door mij te zijn uitgedacht, maar kan ook spontaan ontstaan, midden in de les.

Welk kunstwerk dat door een ander gemaakt is zou jij zelf gemaakt willen hebben?
Mijn klassenuniform is geïnspireerd door een experiment van Pavèl van Houten waar we als studenten in participeerden op de master Kunsteducatie. Hij legde een groot zeil over ons, waar we allemaal een gat in moesten knippen voor onze hoofden. Dit bracht een gesprek op gang over de waarde van hoofden en lichamen in het onderwijs. 

Hoe heeft de deelname aan SAT jou veranderd als kunstenaar of docent?
Mijn manier van lesgeven is flexibeler en creatiever geworden. Als kunstenaar heeft het mij bovendien geïnspireerd om meer te experimenteren met processen, materialen en interacties, waarbij ik het onverwachte omarm.

Volgens docent kunstvakken Diet B. krijgt de fase van ‘lekker prutsen of fröbelen’ in kunstlessen weinig aandacht, terwijl de leerlingen minuten lestijd verspillen aan kletsen en nietsdoen. Die momenten van ogenschijnlijk doelloos ‘klooien’ zijn essentieel voor kunst, maar worden op school al snel gezien als ‘verspilde tijd’. Dat is jammer, want juist in die momenten waarop leerlingen zonder duidelijke opdracht met hun handen bezig zijn, gebeurt er iets belangrijks. Door kleine focusoefeningen te doen tussendoor, kunnen ze ‘loslaten’ en even ‘uit hun hoofd’ zijn en precies daar komt hun creativiteit op gang.

Welk werk ga je presenteren in Framer Framed?
Na het besef hoe haar Haagse leerlingen zich individueel voelen op dát moment, kiezen ze een draad met een kleur die hun stemming representeert en gaan vingerhaken zolang als ze willen. Elke leerling noteert de tijd, kleur en lengte van de draad. Ondertussen kunnen ze gezellig kletsen. Het resultaat na een half jaar is een heleboel lange slingers bij elkaar in diverse kleuren die de ‘verspilde tijd’ zichtbaar en tastbaar maken.

Welke verrassingen bracht het samen werk maken met leerlingen?
Ik had door de klas vliegende bolletjes wol verwacht, maar het werd heel stil en leerlingen waren enorm geconcentreerd. Dit werkte aanstekelijk: er kwamen kinderen binnen die geen les hadden en graag mee wilden doen. Het werd daarmee een heel sociaal project.

Welke ontdekkingen heb je gedaan door deel te nemen aan SAT?
Het was een feest der herkenning: ondanks dat dit allemaal heel creatieve kunstdocenten zijn, blijken ze zich vaak toch geremd te voelen door bestaande schoolstructuren. De onderlinge sfeer was heel open, waardoor de groep een goed klankbord vormde.

Welk kunstwerk dat door een ander gemaakt is zou jij zelf gemaakt willen hebben?
Socle du Monde (Voetstuk van de Wereld) van Manzoni is voor mij het ultieme kunstwerk. Het is een groot metalen voetstuk dat op de kop in de natuur is geplaatst, waarmee het de hele aarde tot een kunstwerk maakt dat op het voetstuk rust. Voor mij bevat dit ironische werk de boodschap: ‘wees er zuinig op, we hebben er maar 1.’

Hoe heeft de deelname aan SAT jou veranderd als kunstenaar of docent?
Het heeft mijn visie op onderwijs versterkt. Ik vind het belangrijk om proces-gestuurd te werken: kijken naar hoe een leerling zich ontwikkelt en niet te focussen op het gewenste eindresultaat. Ik zoek de ruimte binnen de kaders van de school. Mijn klaslokaal beschouw ik als laboratorium, waarbinnen de leerlingen kunnen experimenteren.

—

Houd de Mister Motley website in de gaten voor meer portretten van Secret Arts Teachers! De komende maanden komen ze allemaal aan bod.

Het project Secret Arts Teachers is een initiatief van het lectoraat Kunsteducatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Van 12 tot en met 27 september 2026 is het werk te zien in Framer Framed, Amsterdam.