De kunstdocent als community artist – in gesprek met Secret Arts Teachers (3)

Vervalsen is een dubieuze zaak in de kunstwereld. De opa van kunstdocent Tessa S. was een bekende vervalser van zeventiende-eeuwse schilders, waardoor ze een fascinatie voor imitatie en nabootsen heeft. Met haar pabostudenten en basisschoolleerlingen uit Vlaardingen onderzocht ze hoe vervalsen een creatief proces kan zijn.

Welk werk ga je presenteren?
Mijn studenten en leerlingen doorliepen in dit project precies hetzelfde proces: ze kozen een prikkelend kunstwerk en vervalsten dit op een persoonlijke manier, met één of meerdere technieken. Ik was vooral geïnteresseerd in hoe ze het vervalsen benaderden: durfden ze te experimenten? Waar liepen ze tegenaan? Wat zette hen in beweging? Ondanks de verschillen in leeftijd, kwam de kern van het creatieve proces – het zoeken, ontdekken en betekenis geven – sterk overeen. Ik heb hun proces in woord, geluid en beeld vastgelegd. Welke werken door wie vervalst zijn, ga je ontdekken op de groepspresentatie in Framer Framed!

Welke reactie is je het meest bijgebleven?
Het viel me op dat vooral studenten het creatieve proces spannend vinden. Ik hoor ze vaak eerst zeggen: ‘Waarom moeten we dit doen? Ik begrijp het niet…’ Maar zodra het werk vorm krijgt, maken die twijfels plaats voor trots.

Welke ontdekkingen heb je gedaan door deel te nemen aan het geheime SAT-collectief?
Ik ben me er weer bewust van geworden dat de kunstles ruimte geeft aan vervreemding, experimenteren en grenzen opzoeken. Hiermee leren omgaan, heb je nodig in de wereld om ons heen.

Welk kunstwerk dat door een ander gemaakt is zou jij zelf gemaakt willen hebben?
Sequences van de fotograaf Duane Micheals: reeksen foto’s die gebruikmaken van het frame-voor-frame formaat van de film. Zijn zwartwit analoge werk spreekt mijn fantasie aan en verstilt mijn hoofd.

Hoe heeft de deelname aan SAT jou veranderd als kunstenaar of docent?
Het SAT-project zorgde ervoor dat mijn kunstenaarschap meer en meer ook mijn docentschap werd.

Wanneer is kunst mislukt? Wanneer is het goed genoeg? En wie bepaalt dat eigenlijk? Naomi J. is gefascineerd waarom leerlingen tijdens haar kunstles op de middelbare school in Vlaardingen hun werk weggooien.

Welk werk ga je presenteren?
Ik ga De Mislukte Verzameling presenteren. Deze installatie bestaat uit afgedankte en weggegooide kunstwerken, die ik red uit de prullenbakken van de klas. Het werk legt de voortdurende strijd bloot die veel leerlingen ervaren tijdens hun maakproces: de zoektocht naar perfectie en de twijfel over het eigen kunnen. 

Welke reactie is je het meest bijgebleven?
Soms vraag ik de klas: ‘Waarom gooi je dit nou weg?’ Het perfectionisme komt dan vaak om de hoek kijken. Ik denk dat dit iedere dag onder leerlingen speelt, dat je jezelf en wat je doet niet goed genoeg vindt. 

Je was de afgelopen tijd onderdeel van een geheim collectief. Welke ontdekkingen heb je gedaan door deel te nemen aan SAT?
Door SAT heb ik de liefde en de passie voor mijn eigen kunstenaarschap teruggevonden. En verbazend genoeg, sta ik hierdoor veel zelfverzekerder voor de klas!

Welk kunstwerk dat door een ander gemaakt is zou jij zelf gemaakt willen hebben?
Ik had graag het werk Timekeepers van Eline Kersten gemaakt willen hebben. Dit werk bestaat uit een serie handgeblazen glazen sculpturen die gevuld zijn met gesmolten gletsjerwater uit Antarctica en Groenland van meer dan honderdduizend jaar oud. Het bewaren van een natuurlijk fenomeen in fragiele glazen objecten, vind ik iets krachtigs en poëtisch hebben.

Hoe heeft de deelname aan SAT jou veranderd als kunstenaar of docent?
Ik realiseer me nu dat het docentschap naadloos aansluit op de autonomie die ik vind in het kunstenaarschap: op school ben je compleet vrij om je lessen te bedenken. Hoe mooi is dat in een wereld waar veel vooraf bepaald is?

‘Time is both the most precious resource and the one most constrained’ zegt onderwijsonderzoeker Sakinah Alhadad. In de performances van theaterdocent Jesse van D. onderzoeken kinderen en hun leraren hoe tijd verstrijkt, vertraagt en uiteindelijk alles uitwist.

Welk werk ga je presenteren in Framer Framed?
Buiten Framer Framed vindt de performance Tijdtekening plaats. Deze is meermaals op schoolpleinen uitgevoerd, met de volgende instructie: ‘Maak met jullie hele lagere school een tijdelijk kunstwerk van zand.’ Tijdtekening bestaat maar even. Net als melktanden uitvallen, schoenen te klein worden en juffen en meesters worden uitgezwaaid, nemen we er afscheid van zodra het af is. Nadat alle leerlingen en ouders bij het uitgaan van de school een moment in stilte naar het kunstwerk hebben gekeken vervaagt het met de tijd. Na een week is het volledig opgegaan in wind, regen en voetstappen. Wat blijft, is de herinnering en de oefening in loslaten.

Welke reactie is je het meeste bijgebleven?
De concentratie waarmee leerlingen bijna in slow motion zandlijnen tekenen vind ik mooi. Je ziet en hoort hun lichamen vertragen zonder dat we dat van ze vragen.

Welke ontdekkingen heb je gedaan door deel te nemen aan Secret Arts Teachers?
SAT bevestigde iets dat ik diep van binnen al wist maar nog niet zo helder kon benoemen: dat lesgeven niet ver van kunst maken af staat. Ze zijn voor mij twee zijdes van dezelfde munt.

Welk kunstwerk dat door een ander gemaakt is zou jij zelf gemaakt willen hebben?
De performance An Incomplete Life van Wild Vlees. In een loods ligt een performer die langzaam verdwijnt onder het zand dat uit een mega trechter loopt. De makers noemen het een ‘collectief afscheid’ en zo voelt het ook. 

Hoe heeft de deelname aan SAT jou veranderd als kunstenaar of docent?
Ik ben erachter gekomen dat ik altijd op zoek zal gaan naar het ongebruikelijke of dwarse in mijn opdrachten. Ik kan niet op safe spelen, dat zit niet echt in mij.

—

Houd de Mister Motley website in de gaten voor meer portretten van Secret Arts Teachers! De komende maanden komen ze allemaal aan bod.

Het project Secret Arts Teachers is een initiatief van het lectoraat Kunsteducatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Van 12 tot en met 27 september 2026 is het werk te zien in Framer Framed, Amsterdam.