De kunstdocent als community artist – in gesprek met Secret Arts Teachers (4)

Wat is kunst? Wat wordt kunst? Wat zou kunst moeten zijn? In plaats van antwoorden te zoeken in schoolboeken laat kunstdocent Lili van D. Amsterdamse scholieren over deze vragen filosoferen. Deze jongeren spreken zich in woord en beeld uit over de toekomst van de kunst, zonder filter en vooral: zonder artspeak.

Welk werk ga je presenteren in Framer Framed?
Mijn eerste klassers presenteren Reinventing the white cube. Zij ontwierpen museumruimtes die voldoen aan hun eigen interesses en behoeftes. Hun mini-musea zijn samengebracht tot één groot bouwwerk. Een soort toren van Babel waarin traditie en vernieuwing over elkaar heen buitelen. De vierde klassers nemen letterlijk stelling in hun project. Met Rethinking Art presenteren zij zelfgeschreven manifesten over wat kunst volgens hen zou moeten zijn, zoals: ‘Als kunst van vroeger de toekomst van nu heeft veranderd, kan de kunst van nu ook de toekomstige toekomst veranderen.’

Welke reactie is je het meest bijgebleven? 
Leerlingen vertelden mij dat ze de gesprekken die wij in het klaslokaal voeren voortzetten in hun privéleven. Dat vind ik leuk. Wij zijn dus niet als klein groepje kunst aan het herdefiniëren, maar het gesprek het sijpelt door in de echte wereld!

Welke ontdekkingen heb je gedaan door deel te nemen aan het geheime SAT-collectief?
Kunstdocenten uit verschillende disciplines zouden elkaar veel vaker moeten opzoeken en bevragen en inspireren. Door elkaars praktijken te bespreken kun je nieuwe waarde vinden in wat je doet.

Welk kunstwerk dat door een ander gemaakt is zou jij zelf gemaakt willen hebben?The Weather Project van Olafur Eliasson, waarbij hij in de Turbine Hall van Tate Modern met licht, spiegels en artificiële mist de illusie van een zonsondergang creëerde. Een kunstwerk dat zo sterk werkt dat mensen er urenlang bij gaan hangen, liggen, picknicken, en praten omdat het simpelweg onweerstaanbaar is. 

Hoe heeft de deelname aan SAT jou veranderd als kunstenaar of docent?
Gedurende dit project heb ik veel persoonlijkere zaken met mijn leerlingen gedeeld en gesproken over waarom we doen wat we doen. Ik merk dat zij zich hierdoor serieus genomen voelen. Wij voelden ons een kunstenaarscollectief.

Sveva is docent beeldend in Amstelveen en daarnaast ook spoken word artist. Haar interesses in beeld, taal en spiritualiteit komen samen in een project waarin leerlingen persoonlijke orakelkaarten ontwerpen die dienen als ingang tot reflectie, inspiratie en zelfinzicht.

Welk werk ga je presenteren?
Mijn leerlingen kregen de opdracht: maak samen een deck orakelkaarten. Op elke kaart maakten ze een tekening en noteerden ze een boodschap met een inzicht of wijsheid. Zo tekende een leerling twee aliens met de tekst: ‘Je bent niet raar, je zit gewoon op de verkeerde planeet. Jouw plek kan buiten de grenzen zijn.’ Tijdens een doorlopende performance in Framer Framed nemen bezoekers deel aan orakelkaartleggingen die hen kunnen helpen inzicht te krijgen in levensvragen.

Welke reactie is je het meest bijgebleven? 
Ik vertelde een leerling dat ik via zijn inspirerende kaart iets nieuws geleerd had. Hij reageerde verbaasd: ‘Maar u bent toch de docent?’ Toen zei ik: ‘Wijsheid zit niet alleen in docenten, maar in ons allemaal. Ook in jou.’ Op dat moment begon hij te glimmen. 

Welke ontdekkingen heb je gedaan door deel te nemen aan het geheime SAT-collectief?
Door samen kunstopdrachten te doen variërend van monsters tekenen tot een soort dada klankkoor begon de energie te bruisen. Het bevestigde voor mij dat we niet alleen kunstdocenten zijn, maar kunstenaar-docenten. Mensen die zelf ook blijven maken, zoeken en bevragen.

Welk kunstwerk dat door een ander gemaakt is zou jij zelf gemaakt willen hebben?
The Artist Is Present van Marina Abramović. Abramović transformeert ontmoeting tot kunst, zonder afleiding of masker, terwijl middelbare scholieren zich vaak juist achter een masker verschuilen. Mede daarom intrigeert dat werk me enorm.

Hoe heeft de deelname aan SAT jou veranderd als kunstenaar of docent?
Ik leer beetje bij beetje dat mijn rol, naast kennisoverdracht, over identiteitsvorming gaat. Voor mij gaat kunstonderwijs daarom niet alleen over maken, maar over ontdekken wie je bent en waar je voor staat. Juist daarin kun je leerlingen inspireren.

Volgens pedagoog Philippe Meirieu moet goed onderwijs probleemsituaties creëren die leerlingen uitdagen om obstakels te overwinnen. Theaterdocent Reneé van S. haalt haar leerlingen bewust uit hun creatieve comfortzone door obstructie obstakels te bedenken.

Welk werk ga je presenteren bij Framer Framed? 

Bij hun eindexamen mogen mijn leerlingen uit Amsterdam een autonoom werk maken in een discipline naar keuze. Het viel me daarbij op dat veel leerlingen de neiging hebben iets te maken waar ze al goed in zijn. Om hen creatief te provoceren bedacht ik voor elke leerling een eigen obstructie obstakel. Een gepersonaliseerde ‘hindernis’ die hen uitdaagt te experimenteren, zoals ‘ouw werk is minimaal 1 m2’, of ‘jouw werk is eetbaar’. In Framer Framed zie je hoe de leerlingen spontaan reageren op de obstakels die hen worden opgelegd.

Welke reactie is je het meest bijgebleven?
De reacties waren heel uiteenlopend. Van ‘juf, echt kut dít’ tot ‘gaat wel lukken I guess’. Een leerling ging met de armen gekruist in een hoek zitten, anderen begonnen meteen van alles uit de kasten te trekken. Leerlingen gingen ook shoppen bij elkaar om samen tot nieuw werk te komen en sommigen bleven doorwerken tot ver na schooltijd. 

Welke ontdekkingen heb je gedaan door deel te nemen aan Secret Arts Teachers?
Dat ik leerlingen heel serieus kans nemen als makers en denkers.

Welk kunstwerk dat door een ander gemaakt is zou jij zelf gemaakt willen hebben?
De theatervoorstelling Maison Mère van Phia Ménard. Hierin bouwt zij tijdens een performance een grote kartonnen tempel met een kettingzaag, die vervolgens langzaam instort door water. Ik hou ervan als de waarde van het werk niet persé in het esthetische ligt maar meer in het concept of het idee erachter. Als het de start van een verhaal of een gesprek kan zijn. 

Hoe heeft de deelname aan SAT jou veranderd als kunstenaar of docent?
Ik maak meer in en met de klas. Dat heeft me meer lef gegeven. Lef om opdrachten te geven die niet in het curriculum passen. Lef om leerlingen meer regie te geven.

—

Houd de Mister Motley website in de gaten voor meer portretten van Secret Arts Teachers! De komende maanden komen ze allemaal aan bod.

Het project Secret Arts Teachers is een initiatief van het lectoraat Kunsteducatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Van 12 tot en met 27 september 2026 is het werk te zien in Framer Framed, Amsterdam.