Het recht om onbegrijpelijk te blijven – in gesprek met Sofia Lulu Chiadmi
Sofia Lulu Chioadmi is een van de zes winnaars van de Buning Brongers Prijzen 2026. Mister Motley interviewt dit jaar alle kunstenaars. Romy Day Winkel spreekt Sofia, wiens werk naar eigen zeggen ‘very material-driven’ is: geen vooropgezet plan, maar een voortdurende omgang met het materiaal.
Sofia Lulu Chiadmi had deze zomer geen atelier. Na haar afstuderen aan de Hogeschool voor de Kunsten Utrecht (HKU) kwam haar werkplek daar ten einde en in oktober begon ze aan een vervolgopleiding in Düsseldorf. We spreken elkaar via Zoom, want ze is op vakantie. Deze maanden zonder vaste werkplek gebruikt ze om te lezen, tentoonstellingen te zien en te schrijven. De Buning Brongers Prijs betekent voor Chiadmi vooral erkenning: het gevoel dat waar ze de afgelopen vier jaar aan heeft gewerkt, gezien wordt. Ze noemt het contact met mede-prijswinnaars als iets dat de eenzaamheid van het kunstenaarschap doorbreekt. Het prijzengeld gaat ze deels aan materiaal besteden. Daarnaast geeft het haar financiële ruimte om kunst te kunnen blijven maken.
Tijdens haar studie verliepen haar dagen in de studio volgens een vast patroon. Koffie, werkkleding aan en dan de eerste helft van de dag opruimen en voorbereiden: kwasten wassen, de rommel van de avond ervoor wegwerken, doeken opspannen en met gesso bewerken, laten drogen, mails beantwoorden. Tegen de tijd dat de school leegliep, begon ze pas met schilderen. De voorbereiding kon wel weken duren.
Haar werk is, zoals ze het zelf noemt, ‘very material-driven’: geen vooropgezet plan, maar een voortdurende omgang met het materiaal. Ook welk formaat doek ze kiest wil ze zo willekeurig mogelijk houden, zonder vooraf te bepalen wat erop moet komen. De verf waarmee ze begint, kiest ze soms juist omdat ze er weerstand tegen voelt: neon, glitter, tinten die haar niet aanstaan.
Romy Day Winkel
Waarom kies je bewust voor kleuren die je niet mooi vindt?
Sofia Lulu Chiadmi
Dan is er meteen een verwachting doorbroken en kan ik daarin duiken. Weerstand is voor mij het vertrekpunt.
Diezelfde dynamiek trekt ze door naar de rest van haar werkproces. Ze bouwt iets moois op (een compositie die klopt, een prettig kleurcontrast) en breekt het vervolgens weer af. Het volgende schilderij moet het vorige tegenspreken. “Als ik in de studio werk, haal ik veel plezier uit het continu vernietigen van wat ik maak.” De regels van wat ze een goede compositie vindt, verschuiven daarbij steeds: een paar jaar geleden was dat geometrisch, met driehoekscomposities; daarna moest het grafischer, uitgespreid tot in de hoeken. Op een gegeven moment realiseerde ze zich dat ook dat al eerder gedaan was, waarna ze weer terugkeerde naar de driehoekscomposities.
Wat op haar doek verschijnt, begint vaak met meerdere, naast elkaar geplaatste kleurvlakken. Als ze een kleur over het doek giet, ziet ze meteen silhouetten ontstaan die haar geheugen op gang brengen. Dan begint het spel: welke van die herinneringen wil ze prijsgeven? Met een iets donkerdere tint van dezelfde kleur trekt ze lijnen die delen van het beeld onthullen. Wat ze onthult, bepaalt ze aan de hand van een tafel waarop ze foto’s, oude Belgische strips en houten blokjes rangschikt tot ze een compositie ziet die haar interesseert.
Een titel als LR verwijst zo naar een stempel op een röntgenfoto na een gebroken arm (links, rechts), omdat ze in een van haar schilderijen het silhouet van een botje herkende. Ze wacht liever tot iemand ernaar vraagt voordat ze zulke persoonlijke verhalen deelt; ze wil dat het beeld universeel genoeg blijft om open te staan voor andere lezingen. Verstoppertje spelen, noemt ze het zelf.
Die manier van werken is het resultaat van drie opleidingen die haar telkens iets anders leerden. In Keulen, waar ze opgroeide, volgde ze een schildercursus in renaissancetechnieken. Chiaroscuro, anatomie en compositie: een technische basis die haar volgens eigen zeggen de vrijheid gaf om in principe alles te kunnen schilderen. Aan de HKU ging het vooral om productie: veel maken, in steeds andere combinaties en formaten, zonder zich al te druk te maken over inhoud. Tijdens een uitwisseling in Wenen, aan de Akademie der bildenden Künste Wien, werd haar dat weer afgeleerd. De abstracte schilder Michaela Eichwald bevroeg Chiadmi kritisch over haar productieve, samenhangende manier van werken en zag haar schilderijen daarna volledig veranderen.
Wat deed die kritiek met je werk?
Ik moest opnieuw leren wat een kleurvlak kan uitdragen. In Utrecht was genoeg produceren voldoende, in Wenen leerde ik dat abstractie niet alleen visueel maar ook inhoudelijk kan zijn. Dat je een kleurvlak bijvoorbeeld nog persoonlijker en tegenstrijdiger kunt maken door er tekst aan toe te voegen. Wat ‘goed’ of ‘fout’ is in de schilderkunst zal en moet ook continu veranderen. Daar wil ik mezelf altijd aan blijven herinneren.
Je positioneert jezelf bewust in een traditie van abstracte schilders. Waarom?
Schilders zoals Helen Frankenthaler, Cy Twombly en Judy Chicago hebben veel ruimte vrijgemaakt voor vorm, dat trekt me tot hun werk aan. Maar ik zie nu ook dat dit kunstenaars zijn die zich deze bevoorrechte positie konden veroorloven. Abstracte schilderkunst wordt vaak gezien als apolitiek, als iets voor mensen die zich geen identiteit hoeven aan te meten, maar dat klopt niet. Judy Chicago laat bijvoorbeeld zien hoe abstractie en politiek samen kunnen gaan.
Wat ben je iemand die jouw werk bekijkt dan nog wel verschuldigd?
Eigenlijk alleen een esthetische, visuele ervaring. Als de associaties van de kijker vervolgens verdergaan is dat mooi meegenomen, maar het moet altijd terugkomen bij het beeld.
Voelt die positie als verzet?
Het is zowel verzet als comfort, eigenlijk een soort rollenspel: het overnemen van een houding die al voorbij is, iets uit de jaren zeventig, die in de huidige cultuur weer nieuwe betekenis kan krijgen. Comfortabel is het ook, ik zou er eindeloos in kunnen blijven hangen, omdat abstracte schilderkunst vaak als esthetisch bevredigend en dus onschuldig wordt ervaren. Daarom voel ik me ook uitgedaagd om op een gegeven moment verder te gaan dan de terminologie rondom abstract of figuratief werk. Dit zijn woorden om werk te categoriseren, maar ik wil dat mijn schilderkunst fluïde blijft. Het moeten instrumenten blijven, geen begrenzingen.
Naast het schilderen werkt ze al aan een videowerk en, samen met haar beste vriendin, aan een langlopend feministisch project, waarin ze zevenhonderd hergebruikte keramische objecten van een glazuurlaag voorziet.
Moet een schilderij van jou altijd iets uitdragen: een positie, een tegenspraak?
Niet per se. Ik denk er weleens over na hoe mijn conceptuele en mijn schilderkunstige kant ooit in één tentoonstelling samen zouden kunnen komen, elkaar tegensprekend. Maar ik hoop tegelijk dat een schilderij gewoon genoeg is als schilderij.
Die spanning tussen vorm en verantwoording zit ook in hoe ze naar haar generatie kijkt. Ze ziet een trend van kunstenaars die geacht worden hun werk zwaar te theoretiseren en staat daar dubbel tegenover: een goed kunstwerk moet de toeschouwer volgens haar vooral iets laten voelen. Als dat gevoel via tekst of theorie tot stand komt, maakt haar dat weinig uit.
Welke richting haar werk precies op zal gaan is nog niet duidelijk. Misschien is dat ook niet erg; een kunstenaar als Chiadmi, die zich telkens opnieuw positioneert en bevraagt, laat zien dat je je niet per se aan één standpunt hoeft vast te houden.
–
Over de Buning Brongers Prijzen
De Buning Brongers Prijs is een Nederlandse kunstprijs voor jonge beeldend kunstenaars. De prijzen worden eens in de twee jaar uitgereikt door de Buning Brongers Stichting uit de nalatenschap van Johan Buning en zijn familie. De prijs bestaat dit jaar 60 jaar en is sinds 1966 uitgereikt aan 174 kunstenaars. Aan de prijs is een geldbedrag verbonden van € 4.500 per winnaar. De kandidaten voor de prijs zijn de afgelopen twee jaar afgestudeerd aan kunstacademies in Nederland en voorgedragen door hun academie. De prijsuitreiking en opening van de tentoonstelling van de zes winnaars vinden plaats op vrijdag 13 november in Arti et Amicitiae te Amsterdam. Je bent van harte uitgenodigd hierbij aanwezig te zijn.
Een gesprek over kunst en kwaliteit in Spui 25
Voorafgaand aan de prijsuitreiking in Arti et Amicitiae organiseert de stichting een gesprek over kunst en kwaliteit in Spui 25. Hans den Hartog Jager en Heske ten Cate geven elk een presentatie waarin ze dieper ingaan op hun persoonlijke ervaringen en inzichten. Aansluitend gaan Dineke Blom, Ricardo van Eyk en Robert Zandvliet met elkaar in gesprek. Je bent ook hier van harte welkom!
Ook adverteren op mistermotley.nl? Stuur dan een mail naar advertenties@mistermotley.nl