De kunstdocent als community artist – in gesprek met Secret Arts Teachers (4)

Twee landen met verschillende maatschappelijke en politieke spanningen, verbonden door hiphopcultuur: Nederlandse theater- en rapdocent Jan T. en Servische Milica S. lieten hun leerlingen eigen raps schrijven over superkrachten. Over kracht vinden, boven jezelf uitstijgen en gehoord worden.

Welk werk ga je presenteren bij Framer Framed? 
Een video toont de making-of en een visuele interpretatie van de raps van de Amsterdamse kinderen in videoclip-vorm. In een aparte koptelefoon klinkt de track battle tip: een rauwe hiphop beat van Tens (Jan T.) waarop ook de samenwerking met Micka Lifa (Milica S.) hoorbaar is. Tracks van mijn nieuwe album codex ferox zijn hoorbaar in een muzikale installatie, geïnspireerd op tentoonstellingen van rapper Duvel (Groninger Museum) en Sticks (Museum de Fundatie).

Welke verrassingen bracht het samen werk maken met leerlingen?
Één jongen zette niks op papier maar begon vanzelf in het wilde weg te freestylen: hij zette gewoon allemaal rijmwoorden achter elkaar. Een andere leerling had best een taalachterstand, zij heeft allemaal verzonnen woorden gebruikt. Dat klinkt ook heel cool.
Veel ging over verborgen superkrachten: ‘Ik kan teleporteren, maar het kan je waarschijnlijk niks interesseren. Ik moet je vader scheren’. Een ander rapte over dat hij goed tegen zijn verlies kan, ook een superkracht.

Welke ontdekkingen heb je gedaan door deel te nemen aan SAT? 
Ik ben erg geïnspireerd en vond het leuk om te zien dat er meer mensen zijn zoals ik. De samenwerking met de Servische Milica maakte me nog productiever, ik ging meer aanstaan op creatief vlak.

Welk kunstwerk dat door een ander gemaakt is zou jij zelf gemaakt willen hebben? En waarom?
De beat van Accordion van Madvillain, het duo van MF DOOM en Madlib. Wat me daarin raakt is de melancholische sample en hoe Madlib met minimale middelen iets tijdloos en krachtigs neerzet. Die eenvoud, zonder aan impact te verliezen, vind ik heel sterk. 

Hoe heeft de deelname aan SAT jou veranderd als kunstenaar of docent?
Ik voel meer vrijheid om te experimenteren in het onderwijs.

Gezien de huidige woningmarkt kan het ontwerpen van je eigen tiny house een belangrijke vaardigheid worden. Docent Beeldende Vormgeving Jelke de G. ontwierp het huisjespark ‘STichting Gezellig Samenzijn’, waarbij derdejaars gymnasiumleerlingen uit Schiedam zich inschreven op een kavel.

Welk werk ga je presenteren bij Framer Framed?
Mijn leerlingen ontwierpen een huisje op schaal in 3D voor hun kavel in het ‘Bijzonder Verblijven’-project. Buiten een aantal regels over omvang, woonfaciliteiten en kavelgrens kregen de leerlingen veel vrijheid: samenwerkingen, materiaalkeuze en uitwerkingsvorm waren flexibel.
 
Welke verrassingen bracht het samen werk maken met leerlingen?
De kracht van de opdracht is de vrijheid voor verschillende aanpakken: een leerling onderzocht een ecologische bouwaanpak en verdiepte zich in zonnepanelen en compost, een ander werkte met hout. Ze waren erg enthousiast. Een leerling werkte zelfs het hele weekend door, waardoor ik dacht: ‘Oh, maar we moeten nog zes weken.’ Het leukste was de leerling die vroeg: ‘Kunnen we het niet echt bouwen?’ Helaas was daar geen budget voor, maar eigenlijk zou je dat natuurlijk het liefst willen.

Welke ontdekkingen heb je gedaan door deel te nemen aan SAT? 
Bewegen tussen het moeten beoordelen en ruimte voor experiment: dat vind ik moeilijk. Als docent wil ik het beste uit leerlingen halen, maar soms is dat ook gewoon even alles laten mislukken. Of een beetje de controle loslaten en kijken wat er gebeurt. 

Welk kunstwerk dat door een ander gemaakt is zou jij zelf gemaakt willen hebben?
De lichtinstallatie Wedgework III van James Turrell in De Pont in Tilburg doet een beroep op al je zintuigen. Als toeschouwer word je onderdeel van het kunstwerk, het is daardoor allesomvattend.

Hoe heeft de deelname aan SAT jou veranderd als kunstenaar of docent? 
Ik zie mezelf als maker. Door SAT heb ik me gerealiseerd hoe belangrijk speelsheid is.

Wie denkt dat de ansichtkaart een uitstervend fenomeen is, vergist zich. Als je de middelbare school in Amsterdam waar docent beeldende vorming Saskia van H. lesgeeft, binnenloopt, zie je meteen een opvallende kaartencarrousel staan. Zij blaast met haar leerlingen uit verschillende klassen en onderwijslagen de ansichtkaart nieuw leven in.

Welk werk ga je presenteren bij Framer Framed?
Ik presenteer het werk Check My Art!. Leerlingen kregen de opdracht: breng je eigen kunst in kaart door een werk te plaatsen in de kaartencarrousel. Ze maakten op A6-formaat beeldend werk, met krachtige boodschappen over onder andere fast fashion, regenboogliefde, of kinderarbeid. De kaarten werden daarna verkocht in school, niet voor geld maar in ruil voor een argument dat de leerling het meest overtuigend vond Zo schafte een koper de fast fashion kaart aan met het argument: ‘Dit werk is zo direct, als een klap in ’t gezicht!’ In plaats van cijfers, kregen leerlingen persoonlijke waardering van anderen voor hun werk.

Kun je een voorbeeld geven van een bijzondere reactie van een leerling?
‘Ik vind het best leuk om te lezen wat anderen vinden, ik vind het veel beter dan een cijfer.’

Welke ontdekkingen heb je gedaan door deel te nemen aan Secret Arts Teachers?
Door SAT besef ik weer wat een gaaf vak ik mag geven, en hoeveel je uit de samenwerking met leerlingen kunt halen.

Welk kunstwerk dat door een ander gemaakt is zou jij zelf gemaakt willen hebben?
Het project Bureau Kleine Reizen van Pavèl van Houten, waarin door leerlingen gemaakte souvenirs werden verkocht in een eigen winkel voor ‘argumenten’. Hoe meer waarde het souvenir volgens Pavèl had, hoe meer argumenten een koper moest geven. 

Hoe heeft de deelname aan SAT jou veranderd als kunstenaar of docent?
Ik ben mezelf echt meer als kunstenaardocent gaan zien, die twee ‘identiteiten’ stonden eerder veel meer los van elkaar.

—

Houd de Mister Motley website in de gaten voor meer portretten van Secret Arts Teachers! De komende maanden komen ze allemaal aan bod.

Het project Secret Arts Teachers is een initiatief van het lectoraat Kunsteducatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Van 12 tot en met 27 september 2026 is het werk te zien in Framer Framed, Amsterdam.