Taal

Welke mate van ontoegankelijkheid ervaren mensen met een ‘lichamelijke’ beperking, mensen op leeftijd, ouders van opgroeiende kinderen en neurodivergente personen? In de reeks Land zonder grenzen onderzoeken vier ervaringsdeskundige auteurs de (on)toegankelijkheid van het kunstenveld. Voor ze haar serie aftrapt spraken Maurits de Bruijn en Laure van den Hout met Lucette ter Borg over het thema waarop zij zich zal richten: ouder worden. ‘Ik ben een paddenstoelengek en ik zie ouderdom als een vorm van mycelium, dat onder mijn huid groeit. Om de kiemkracht van dat mycelium te activeren, reis ik in mijn hoofd door de tijd. Soms sta ik in het heden, soms ben ik ineens weer terug in het verleden en lijkt het alsof ik zaadjes opraap die ik vroeger liet liggen en nu van veel betekenis zijn.’

Een jaar lang staat een aantal zalen van West Den Haag in het teken van het grensoverschrijdende oeuvre van de avantgardistische schrijfster Kathy Acker (1947-1997). Ze plagieerde er op los, zette het werk van anderen in om te morrelen aan de beperkingen van identiteit en om seksuele macht te ontleden. Obe Alkema is groot bewonderaar maar vraagt zich in zijn bespreking van de tentoonstelling ook af wat de keerzijde is van al die transgressie en radicaliteit.

De vakantie van Kunst is Lang duurt nog even voort, en daarom is de redactie ook deze winter het archief in gedoken om opmerkelijke afleveringen te herhalen. We selecteren dit keer uitzendingen met kunstenaars die in hun werk contact maken met het niet-menselijke. Luuk kiest voor de aflevering met Annabelle Binnerts, die taal als materiaal heeft, en naar woorden, zinnen en letters kan kijken als een beeldhouwer. Ze is geïnteresseerd in hun fysieke gestalte, en in de mentale werelden die je met deze bouwstenen van taal kunt creëren. Luuk sprak haar begin januari 2023.

Jam van der Aa reflecteert op haar reeks artikelen die ze voor Land zonder grenzen schreef: ‘Wat als ik na alle gesprekken die ik met mensen heb gevoerd, alle dingen die ik erover heb gelezen het afgelopen jaar kan concluderen dat het vastleggen en overbrengen van verhalen in wezen een neurodivergente methode is?’ Cidaden zingen hun eigen taal is Jam’s slotessay in haar serie teksten over neurodivergentie en de kunstwereld. Ze verbindt onze notie van normatieve taal aan de mate van inleven. ‘Als ik heel erg eerlijk ben, verlang ik naar een gezamenlijke taal die voor ons allemaal even nieuw is.’

‘Kreupeltijd is een begrip dat gaat over de manieren waarop mensen met een beperking/chronische ziekte en neurodivergente mensen (de kreupelen, geuzennaam, red.) tijd en ruimte anders ervaren dan mensen zonder beperking. Het lijkt vaak of gezonde mensen vergeten dat we vroeg of laat allemaal in kreupeltijd zullen leven.’ In haar nieuwste bijdrage voor de reeks Land zonder grenzen verbindt Jam van der Aa het begrip kreupeltijd aan haar lezing van het boek De prullenbak heeft veel plezier aan mij van Thomas Heerma van Voss, waarin hij schrijvers op leeftijd interviewt over hun leven en loopbaan.

Lena van Tijen woonde in BOZAR, het Paleis voor Schone Kunsten in Brussel, de performance POSSESSIVE USED AS DRINK (ME) – A LECTURE ON PRONOUNS in the form of 15 SONNETS van dichter en classicus Anne Carson bij. Het zette haar aan het denken over het prettig-ongrijpbare dat het lezen, interpreteren en vertalen van poëzie met zich meebrengt: ‘het gevoel dat begrip zich ergens achter mijn hoofd bevindt, op een paar meter afstand. En dat het, zodra ik omkijk, alweer verdwenen is.’

Maurits de Bruijn las deze zomer de roman Ik, de ander van Jante Wortel. Dit relaas van een toxische relatie is beangstigend, en een leeservaring die ‘nazindert als verbrande schouders op een zonrijke dag’. ‘De lezer krijgt silhouetten voorgeschoteld, bijna geen volwaardige mensen. En juist het schimachtige dat die man en die vrouw behouden, oogst effect. Het maakt dat de lezer niet teveel kan oordelen, over klasse bijvoorbeeld, niet teveel verwachtingen kan loslaten, nauwelijks houvast krijgt.’

Welke mate van ontoegankelijkheid ervaren mensen met een ‘lichamelijke’ beperking, mensen op leeftijd, ouders van opgroeiende kinderen en neurodivergente personen? Met Mira Thompson praten Maurits de Bruijn en Laure van den Hout over het belang van representatie, het vinden van woorden waar nog niet veel taal voor is, en actief werken aan een inclusievere en representatievere (kunst)wereld. ‘Ik kan er niet omheen dat anderen weten dat ik een beperking heb. Ik moet me er altijd toe verhouden, ook al heb ik daar niet altijd behoefte aan. Daar gaat ook veel van mijn werk over, over de blik en de betekenis en interpretaties die aan mensen met handicaps worden toegekend.’