Lichaam

Lieke Smits onderzoekt in dit essay verschillende draden: spiegelingen, schaduwen, weefwerk, de mogelijkheid om je eigen verhaal te schrijven. Aan de hand van een gedicht van Alfred Tennyson getiteld The Lady of Shalott verkent Lieke wat gezien kan worden als de werkelijkheid en wie verantwoordelijkheid draagt voor hoe we deze zien. ‘Naast middeleeuwse verhalen over ridders en liefdesverdriet, klinken er ook klassieke tradities door in Tennysons gedicht. De opgesloten jonkvrouw die enkel schaduwen van de wereld ziet doet direct denken aan Plato’s allegorie van de grot, waarmee Socrates in De staat uitlegt dat de zintuiglijke wereld slechts een onvolmaakte kopie is van de eeuwige Ideeënwereld’, maar, vervolgt ze ‘De Lady of Shalott is echter meer dan een passieve toeschouwer van schaduwen. Met haar weefgetouw creëert ze ook beelden.’

Lichamelijke tekortkomingen omkeren en naar hun hand te zetten, getuigen van hun onmogelijke werkelijkheid. Dat doen de kunstenaars die Mira Thompson voor Mister Motley voor het voetlicht bracht binnen haar reeks Land zonder grenzen. Vandaag sluit ze de serie af met een essay waarin ze Karin Spaink, JJJJJerome Ellis, Lizzy Rose en Melvin Moti uitlicht en misschien ook wel bedankt. ‘Zij laten op eigen wijze zien dat het lichaam meer is dan een fysieke entiteit. Wanneer onbekommerd functioneren geen automatische vanzelfsprekendheid is, openen zich luikjes die door ervaring en gebrek ingegeven zijn.’

Belichaamd leren is kennis door te ervaren. Door het verschil te voelen tussen droge klei en natte slib. Door de geur en smaak van zeekraal te beleven. Of door te zien hoe de aalscholver zijn vleugels spreidt in de zon. Het is precies dat leren en die kennis die Susanne Luurs probeert te stimuleren in samenwerking met Debora Westra. Samen vormen ze het duo ZOLT. In de serie Grond voor Kunst schrijft Susanne over de taal waarmee mensen water en bodem kunnen lezen, luisteren naar het landschap en de poging minder te beheersen.

Kunstenaar en schrijver Dineke Blom bezocht in het Bonnefanten de tentoonstelling Bitches Brew en schreef een bevlogen essay  waarin ze zich afvraagt welke rol persoonlijke figuratie speelt en hoe transparant het een kunstenaar maakt. ‘Keetje Mans, Tanja Ritterbex en Aline Thomassen geven in Bitches Brew een onverwachte draai aan persoonlijke figuratie. Een leven zoals geleid door een vrouw neem ik, bij elk van de drie  tentoonstellingen, als vertrekpunt. De drie kunstenaars delen vrij veel van hun eigen leven, in gesprekken met elkaar en ook via figuratieve elementen in hun werk. Dat open en persoonlijke aspect gaf mij verrassenderwijs juist de overtuiging dat Thomassen, Ritterbex en Mans meesters zijn in de kunst van het verhullen. Dwaalspoor, rookgordijn, witches’ brew – eigenlijk zit het al in dat intrigerende groepsportret bij de tentoonstelling.’ 

‘”Now, I think”, “Now, I crash”, “I’m still”, “Now, I call”. “Now, I cope”. Ons waterdier doet een poging op te staan, vindt de kracht niet, maar blijft proberen. “Now, I fear”, horen we opnieuw. Het is evident dat de kikker met iets onmogelijks bezig is. Ze vervult een taak, tegen de klippen op.’ In haar zevende bijdrage voor de reeks Land zonder grenzen verkent Mira Thompson aan de hand van de kikkers in de animatiefilm On a Clear Day van Melvin Moti de onderwerpen ziekte en soevereiniteit.

Voetballers brengen mensen tezamen met hun spel. Kunstenaars doen dat met hun kunst. Maar wat gebeurt er als deze twee werelden elkaar ontmoeten op een Gronings sportpark, net buiten de ring van de stad? Onbegrip? Competitie? Verbazing? Of juist een omarmen van elkaars tekortkomingen? Lachend? Lallend? Liefhebbend? Arthur van den Boogaard schreef een tekst voor Het resort dat Elen Braga, William Ludwig Lutgens en Karina Beumer uitnodigde om een werk te maken bij Voetbal Vereniging Korreweg (V.V.K.) in Groningen. 

Onze cultuur trekt strikte grenzen rond de hokjes ‘man’ en ‘vrouw’ en laat vrijwel geen ruimte voor de mensen die zich aan deze tweedeling onttrekken. Dat toont het werk trying not to know … van Sharan Bala aan. Hen biedt totale openheid van zaken door hun medische dossier tentoon te stellen. Honderdzestig pagina’s tekst, over een kind dat in principe gezond is, maar toch is gemedicaliseerd, omdat hun lichaam niet is te reduceren tot onze binaire denkbeelden. Maurits de Bruijn ziet hoe Bala met dit gebaar het zogenaamde probleem terugkaatst naar de toeschouwer, naar de medici die hen in hun spreekkamer zagen, naar de maatschappij. ‘Het werk zegt: dit zijn jullie bedenksels, dit is jullie probleem, niet dat van mij.’

‘Onder de oppervlakte roert zich iets. Het kolkt, suist en heeft een uitweg gevonden.’ Dat is Sound of Falling. Laure van den Hout zag de film en schreef een essay over de associatieve wijze waarop motieven samenkomen: palingen, graan, ‘warm’, stenen, vliegen, handen, de rivier. Het brengt het werk Still Water (The River Thames for Example) van Roni Horn in gedachten, waar voetnoten in het beeld een stream-of-conciousness van over elkaar buitelende gedachten oproepen.

Maurits de Bruijn las de roman Nova Scotia House waarin de vroege jaren van de hiv/aids-crisis gestalte krijgen én hij een onvergetelijke verwijzing ontdekte naar “Untitled” (Portrait of Ross in L.A.) van Félix González-Torres. ‘Dit werk is niet onbegrijpelijk of hermetisch, maar vlamt, is activistisch, was broodnodig in een tijd waarin mensen die hiv-positief waren niet de zorg of aandacht kregen die ze verdienden. Zeker niet in de VS. Die slinkende berg was een wanhoopskreet. De snoepjes schreeuwden: we sterven, we verdwijnen, als niemand voor ons zorgt.’